ئيش‌و ئازارو باربووكردنه‌وه

 

يه‌كيك له‌و شته به لگه نه‌ويستانه ى كه بو هه‌ر ئينسانيك روون‌و ئاشكرايه هه‌ستكردنه به چيژو له‌زه‌تو ئيش‌و ئازار، هه‌ستكردن به خوشىو له زه‌ت‌و به ئيش‌و ئازار ئه‌نگيزه‌و دافعيكى ئه‌ساسى بو هه‌لسوكه‌وتو ره فتارى مرويى پيك ئه‌هينى، ئيش‌و له زه تيش ئه‌بيته چه ند به شيكه‌وه كه بريتى له:

ئيش‌و له‌زه تى هه‌ستىو (حسّى): وه‌ك چيژو له زه تى خواردن‌و خواردنه‌وه‌و زايه ندىو (جنسى)و، وه‌ك ئيش‌و ئازارى بريندارىو ماندووبوونى له‌ش‌و نه خوشىو...هتد.

ئيش‌و له زه تى ده‌روونىو مه‌عنه‌ويى: وه‌ك خوشه‌ويستىو شادىو ره زامه‌ندىو، وه‌ك خه‌م‌‌و خه فه‌ت‌و خه مبارىو ترس‌و له رزو ...هتد.

له زه تى ژيرىو عه‌قلى: وه‌ك له زه تى زانستو زانيارىو مه‌عريفه‌ت.

ئينسان به ته بيعه‌تو خورسك حه‌زى له خوشى يه‌و رقى له ناخوشى يه، هه‌ميشه به دواى خوشىو له زه تدا ئه‌گه‌رىو پاريز ئه‌كات له ناخوشىو ئيش‌و ئازار.

له كاتيكا ئيش‌و ئازاريش فه لسه‌فه ى تايبه‌تو ئاسه‌وارى چاك‌و ئيجابى خوى هه‌يه كه رولى باشى هه‌يه له پيگه ياندن‌و راستكردنه‌وه ى كه سايه تى ئينسان‌و پيكهينانى ده‌روونىو ره فتارو هه‌لسوكه‌وتىو تاكىو كومه‌لايه تى ئه‌و دا.

قورئانى مه‌زن ئه‌م راستييه ى روون كردوته‌وه‌و ئه‌فه‌رمويت:

(كُتِبَ عَليكُم القِتالُ وهو كُرهٌ لكُم وعَسى أن تكرهوا شيئاً وهوَ خَيْرٌ لَكُم وَعسى أن تُحِبّوا شَيْئاً وهوَ شَرٌّ لكُم واللهُ يَعْلَم وأنتُم لاتَعْلَمون).(البقرة/ 216)

يانى: «جه نگ‌و جيهاد له سه‌ر ئيوه فه‌رز كراوه له حاليكا پيتان خوش نى يه‌و حه‌زتان ليى نى يه، به‌لام زور وا رى ئه‌كه‌وى حه‌زتان له شتى نه بىو كه چى به خير ئه‌گه‌رى بوتان يا حه‌زتان له شتيكه‌و كه چى به باش ناگه ىو ئه‌بيته مايه ى خراپه بوتان، خواى باشى لى ئه‌زانى، ئيوه نازانن‌و ئاگادار نين».

(... فَعَسى أن تَكْرَهوا شَيْئاً ويَجْعَلَ اللهُ فيهِ خَيْراً كَثيراً).(النساء/19)

يانى: « ـ ئه‌ى ئيمانداران ـ زور وا رى ئه‌كه‌وى حه‌زتان له شتيك نه بىو كه چى خوداوه ند خيرو خوشى يه كى زورى تيا قه‌رار ئه‌دات بو ئيوه».

هه‌لبه‌ت ئيش‌و ئازارى مه‌عنه‌وىو جيسمى كومه‌لى هوكارو سه‌رچاوه ى په يدا بوونى خوى هه‌يه له ژياندا، جا وه‌ك چون زور جار هوكارو سه‌رچاوه ى ئيش‌و ئازار ئه‌گه ريته‌وه بو ئه‌و كاروبارو كردارو هه‌لويست‌و هه‌لسوكه‌وتانه ى به‌ويست‌و خواستى خودى مروقه كه روو ئه‌ده‌نو، پاشان به سه‌ر خويدا ئه‌شكينه‌وه‌و ئه‌بنه مايه ى مه‌ينه تى بو مروقه كه، هه‌ندى جاريش ئيش ئازاره كان له خواوه روو ئه‌ده‌ن بى ئه‌و ه ى ئينسان ده سه‌لاتيكى له رووداوه كه‌دا هه‌بى يان ئاگاو خه به رى ليى هه‌بىو موسته حه‌قى ئيش‌و ئازاره كه بى، وه‌ك هه‌ندى نه خوشىو گومكردنى پاره‌و پول‌و له ده ستچوونى مال‌و دارايىو به‌لاى ناگه هانىو خه‌م‌‌و خه فه‌تو ترس‌و له ده ست دانى مندال‌و مردنى خوشه‌ويست‌و جگه‌ر گوشه وه يان ئه‌وه‌ى كه ئينسان له ئه‌سلى خيلقه تى دا يان له كاتى له دايك بوونيدا نه قس‌و كه موكورى يه‌ك له ئه‌ندامه‌كانى له شيدا ديته دى، وه‌ك ئه‌و ه ى نابينا له دايك ئه‌بى يا كه‌رولال ده رئه‌چى يا نوقسانىو ئيفليجى تووش ئه‌بىو به مه‌ش له نيعمه‌تى چاوو گوىو زمان‌و له شى ساغ مه‌حروم ئه‌بى...وه چه ندين ئيش‌و ئازارى تر له‌م چه شنه.

ئه‌م ئيش‌و ئازارانه ى كه له خواوه يه‌و له به نده كه‌وه نى يه دووبه شه:

به شيك له‌م ئيش‌و ئازارانه چه شنى عقوبه‌و سزايه كى ئيلاهى وايه بو ئه‌و ئينسانه ى كه شايسته‌و موسته حه‌قى ئه‌و ه يه له‌لاى خوا ـ جا ئه‌و سزايه بو يه‌ك كه‌س بى يان بو كومه‌ليك ـ بيت.

به شيكيشى به خاترى به رژه‌وه ندى يه كه كه ئه‌گه ريته‌وه بو ئينسانه كه خوى يان ئه‌گه ريته‌وه بو كومه‌له كه‌و په يوه ندى به جورى ئينسانى يه‌وه هه‌يه وه‌ك لوتفيكى ئيلاهى به‌و كه‌سه‌يا به‌و كومه‌له با ئه‌گه ر حيكمه‌تى سوودو به رژه‌وه ندييه كه‌ش نه زانن‌و ئاگايان له رازى شته كه نه بيت.

چونكه به گويره ى بنه ماى عه‌داله تى ئيلاهى مومكين نى يه خواى ته عالا له خوراو بى هيچ هويه‌ك ئينسانيك تووشى ئيش‌و ئازار بكاتو زه حمه‌تو مه‌ينه تى بو به باربينى وه‌ك ئه‌وه‌ى ئينسانيك له خورا نابينا بكات يا كه‌رولال بكات يا ئيفليجو نوقسان بكات يا تووشى نه خوشى بكات يا مال‌و دارايى له كه‌سى وه ربگريته‌وه يان مندال‌و خوشه‌ويستى لى بسينيته‌وه، ياخو خه‌م‌‌و خه فه‌ت بكا به دليا يا ترس‌و بيم هه‌راس‌و نائاراميى بكا به ريشى يه‌وه بى ئه‌و ه ى له‌م قه زاو قه ده ره ئيلاهى يانه دا كه ئيش‌و ئازارى بو به نده كانى بار هيناوه سوودو به رژه‌وه ندييه كى بو كه‌سه‌كه‌ يان بو كومه‌له كه تيادا نه بىو باربووكردنه‌وه يه كى بو وان نه بيت.

ليره دا باشتر وايه راوبوچوونى برى له زانايانى ئيسلام‌و ئه‌و ليكولينه‌وه‌و تويژينه‌وه عه‌قائيدى يانه ى له‌م باس‌و بابه ته دوواونو، بايه خيان داوه به ليكولينه‌وه ى بابه ته كه‌و روونكردنه‌وه ى په يوه ندى بابه ته كه به لوتف‌و عه‌داله تى خواوه بخه ينه روو:

له‌م باره‌وه «عه‌للامه‌حيللى» نووسيويه تىو ئه‌لى: (مه‌زهه‌بى ئيماميى له سه‌ر ئه‌و باوه ره يه ئيش‌و ئازاريك كه خواى ته عالا ئه‌يخولقينى بو به نده ى خوى، يا له رووى توله‌و عقوبه‌تو سزاوه يه كه موسته حه‌ق به‌وه يه، وه‌ك خواى ته عالا ئه‌فه رمويت: (وَلَقَد علمتُم الّذين اعتدوا منكم في السّبتِ فقُلنا لهُم

 

 

كونوا قِرَدةً خاسِئين)(1)، وه ياوه كو له ئايه تيكى تردا

ــــــــ

1 ـ البقرة/ 65.

 

ئه‌فه رمويت: (أوَ لايرونَ أنهم يُفتنون في كلِّ عام مرَّةً أو مرتين ثمّ لايتوبونَ ولا هم يذكرون)(2)، له‌م حاله ته دا ئيش‌و ئازاره كه‌شى

ـــــــــ

2ـ التوبة/ 126.

 

هه‌روا ئه‌رواو بوى باربوو ناكريته‌وه، وه يان گه‌‌ياندنى ئيش‌و ئازاره كه له رووى ده سپيش خستنى چاكه‌يه كه‌وه يه له خواوه، ئه‌م كاره‌ش وه ختى بو خواى ته عالا كاريكى جوان‌و درووسته كه دوو مه‌رجى تيا ره چاو كرابيت:

يه كه‌م: سوودو به رژه‌وه ندييه كى بو ئيش‌و ئازار چه شتووه كه يا بو غه يرى ئه‌و ى تيا بيت، كه ئه‌مه‌ش جوريكه له لوتف‌و ره حمه‌تى ئيلاهى، چونكه ئه‌گه ر وا نه بى كاره كه ئه‌بيته كاريكى پووچو بى هووده، خواش به دووره له كارى پووچو بيه‌ووده.

دووه‌م: پيويسته له به رامبه ر ئه‌و ئيش‌و ئازاره دا ئازارچه شتووه‌كه باربووى ئيش‌و ئازاره كه‌ى بو بكريته‌وه زياتر له‌و ئيش‌و ئازاره ى چه شتوويه تى، چونكه ئه‌گه ر وا نه بى ماناى وايه له‌لايه‌ن خواوه جه‌ورو زولم‌و سته‌م كراوه ده رحه‌ق به به نده كانى، چونكه ئازاردان‌و ئه‌شكه‌نجه دانى گيانله به ر به بى هيچ تاوان‌و گوناهيك وه يا بى هيچ سوودو به رژه‌وه ندييه‌ك بو گيانله به ره كه بگه ريته جه‌ورو زولم‌و سته مه، بى شك خوداوه نديش به دووره له زولم‌و سته‌م‌و مه‌حاله بو ئه‌و ـ بچوكترين ـ زولم ـ له هيچ گيانله به ريك ـ بكات)(1).

ـــــــــ

1 ـ نهج الحق وكشف الصدق / العلامة الحلى / ل 137 و 138.

 

خوداوه ند ئازارى نابينايىو نوقسانى ئه‌ندامه‌كانى له‌ش‌و ناته‌واوى له خيلقه تدا باربوو ئه‌كاته‌وه

ئه‌بو فه تحى حوسه‌ينى له كاتى نووسينى په راويز له سه‌ر كتيبى «الباب الحادى عشر» ى عه‌للامه حيللى دا باسى له ئيش‌و ئازارو باربووكردنه‌وه ى ئازار كردووه‌و گوتوويه تى:

(خواى ته عالا پيويسته له سه‌رى باربووى هه‌موو ئه‌و ئيش‌و ئازارانه بكاته‌وه كه له‌وه‌وه به دى هاتوون بى ئه‌و ه ى كه‌سه‌كه شايسته‌و موسته حه‌قى ئه‌و ئيش‌و ئازاره بى كه داويه به‌ كوليا، وه‌ك نه خوشىو ئه‌و خه‌م‌‌و خه فه تانه ى كه تووشى ئينسانيك ديت به هوى نه بوونى عيلم‌و ئاگاييه كى زه روورىو پيويست يا عيلم‌و ئاگاييه كى (كه‌سبى) يا يه قينى يا (ظنى)يه‌وه، هه‌روه‌ها وه‌ك له ده ست چوونى چه ندين سوودو قازانج به خاترى سوودو به رژه‌وه ندى كه‌سيكى دى، وه‌ك زه كاتو، ئه‌و زه ره رو زيانانه ى به ده ستى خودى ئينسانه كان ئه‌نجام ئه‌درين به خاترى ئه‌نجامدانى فه رمانى ئه‌و ، وه‌ك سه‌ربرينى قوچو قوربانى، ياخو به خاترى ئه‌نجامدانى كاريك كه ئه‌و به كاريكى (موباح)و ره‌واى داناوه، وه‌ك راوكردنو، ئه‌و زه ره رو زيانه ى تووشى ئينسانيك ديت له ريگه ى شتيك يا ئاژه ليكى بى عه‌قله‌وه كه توانادارو زوردارتره، وه‌ك ئه‌و ئيش‌و ئازاره ى تووشى كه‌سى ديت له ريگه ى ئاژه ليكى درنده ى زورداره‌وه.

به كورتى هه‌ر ئيش‌و ئازاريك كه تووشى ئينسان ديت ئه‌گه ر ئيش‌و ئازاره كه له خواوه سه‌رى هه‌لدابىو ئينسانه كه موسته حه‌قى ئه‌و ئازاردانه نه بوو بيت، چ توانايىو ده سه‌لاتى عه‌بده كه‌ى تيا بووبى يا تيا نه بوو بيت، خواى ته عالا پيويسته له سه‌رى بوى باربوو بكاته‌وه)(1).

ــــــــــــ

1 ـ مفتاح الباب / ابو فتح الحسينى / ل 167 و 168.

 

دواتر هه‌ر له سه‌ر ئه‌م باسه نووسيويه تىو ئه‌لى:

(ئه‌و ه‌ش بزانه خواى ته عالا وه‌ك چون پيويسته له

 

 

 

سه‌رى(1)عيوه زى شتيك كه واجبه له سه‌ر خوى بيگه يه نى به

ــــــــــ

1 ـ مه به ست له وشه ى «پيويسته له سه ر خوا» ئه‌وه نى يه به زورى كه‌سيك كاره‌كه‌ى پى بكريت، به‌لكو مه‌به‌ست ئه‌وه‌يه ئه‌و شته له عه‌داله‌تى خوادا جيگه‌ى خوى گرتووه‌و دامه‌زراوه كه ئيدى مومكين نىيه خواى ته‌عالا واز له‌و شته بينى‌‌و فه‌راموشى بكات‌و ئه‌نجامى نه‌دات.

 

ئازار چه شتووه كه، پيويسته له سه‌ريشى عيوه زى شتيك كه واجبى كردووه له سه‌ر به نده كانى ئه‌و يش بگه يه نى به ئازار چه شتووه كه، جا يا ئه‌وه يه عيوه زو باربووه كه‌يان لى بسينيته‌وه ئه‌گه ر داراى دانه‌وه ى عيوه زو باربووه كه بن، يان ئه‌و ه يه له لايه‌ن ئه‌و انه‌وه به خششى پى بدريت له برى ئه‌و ه ئه‌گه ر عيوه زيك نه بى بيده نى)(2).

ـــــــــ

2 ـ سه رچاوه ى پيشوو.

 

به‌م چه شنه لوتف‌و ره حمه‌تو عه‌داله تى خواى گه‌وره مان بو ده رئه‌كه‌وى له‌و ئيش‌و ئازاره جيسمىو ده روونيايه ى كه ئه‌بينين به حوكمى قه ده رى خوداوه ند وه‌ك چاكه‌يه‌ك له گه لى دين به سه‌ر ئينسانداو ئه‌بن به تووشى يه‌وه.