ليپرسينه‌وه‌و دانه‌وه‌ى جه‌زا

 

خواى گه‌وره‌ له‌قورئانى پيروزدا ئه‌فه‌رمويت:

(اقْتَرَبَ لِلْناسِ حِسابُهُم وهُم في غَفْلَة مُعْرِضُون).(الانبياء/ 1)

يانى: «حساب‌و ليپرسينه‌وه‌ى خه‌لكيى لييان نزيك بوته‌وه، له‌كاتيكا وان له‌حالى غه‌فله‌تاو روويان وه‌رگه‌راوه‌و پشتيان هه‌لكردووه».

ته‌كليف‌و كارو كرده‌وه‌و ليپرسينه‌وه‌دانه‌وه‌ى جه‌زاو پاداشت كومه‌له‌حه‌قيقه‌تيكى پيكه‌وه‌به‌ندن له‌عه‌داله‌ت‌و ويست‌و خواستى ئيلاهيى دا.

حيساب‌و پرسينه‌وه‌ وه‌ك له‌چه‌مك‌و مه‌فهوومه ‌زانستىيه‌كه‌يدا به‌دياره‌بريتى يه‌له: هاوكيشه‌يى له‌نيوان ژماره‌و ئه‌ندازه‌كاندا بو زانينى جياوازى نيوانيان، «حيساب‌و پرسينه‌وه‌ى ئيلاهى»ش له‌جيهانى ئاخيره‌تدا بريتى يه‌له: هه‌لسه‌نگاندن‌و هاوكيشه‌كردنى نيوان كاره‌چاكه‌كانى ئينسان‌و كاره‌خراپه‌كانى، بو ئه‌وه‌ى چى پى ئه‌برىو چى پى نابرى ده‌ربكه‌وىو هه‌رچى به‌سووديه‌تىو هه‌رچى به‌زيانيه‌تى له‌كيشانه‌بدرىو پاداشتى كارى چاكه‌ى بدريته‌وه‌و سزاى كارى خراپيشى لى وه‌ربگيريته‌وه، وه‌ك چون دوو دادخواز له‌مه‌يدانى دادپرسىو قه‌زاى دنيايى دا ئه‌برينه‌به‌ر دادگاو به‌پيى بريارى دادگا هه‌ريه‌كه‌يان حه‌ق‌و مافى خوى وه‌رئه‌گرى، خواى گه‌وره‌ئه‌فه‌رمويت:

(وَنَضَعُ المَوازِينَ القِسْطَ لِيَومِ القيامَةِ فَلا تُظْلمُ نَفْسٌ شَيئاً وإن كان مِثقالَ حَبَّة مِن خَرْدَل أتينا بِها وكَفى بِنا حاسِبين).(الانبياء/ 47)

يانى: «ترازووى عه‌داله‌ت بو روژى قيامه‌ت دائه‌نيين، له‌به‌ر ئه‌وه‌بچووكترين زولم‌و سته‌م له‌كه‌س ناكرى، وه‌ئه‌گه‌ر به‌ئه‌ندازه‌ى قورسايى دنكه‌خه‌رده‌ل ـ كارى چاك‌و كارى خراپ ـ يك هه‌بى ئيمه‌ئه‌و ئه‌ندازه‌يه‌ش ئه‌هينين‌و ئاماده‌ى ئه‌كه‌ين، به‌سه‌ كه‌ ئيمه ‌ليپرس‌و حيسابگه‌ر بين».

(والوَزْنُ يَوْمَئِذ الحقُّ فَمن ثَقُلَت مَوازينُهُ فأولئِكَ هُمُ المُفْلِحُون* ومَن خَفَّتْ موازينهُ فأولئِكَ الّذينَ خَسِروا أنفُسَهُم بِما كانوابآياتِنا يَظلِمُونَ).(الاعراف/ 8 ـ 9)

يانى: «له‌و روژه‌دا كيشانه‌و وه‌زن ـ ى كرده‌وه‌ى ئينسان‌و هه‌لسه‌نگاندنى حه‌ق‌و ره‌وايه، جا كه‌سانى كه‌ترازووى ئه‌عماليان قورس‌و سه‌نگينه‌ئه‌و كه‌سانه‌له‌ريزى سه‌ركه‌وتووانن‌و نه‌جات بووه‌كانن* كه‌سانيكيش كه‌ترازووى ئه‌عماليان سووكه‌ كه‌سانيكن كه‌سه‌رمايه‌ى خويانيان دوراندووه‌به‌هوى زولم‌و سته‌ميكه‌وه‌كه‌ ده‌رحه‌ق به‌ئايه‌ته‌كانى ئيمه‌يان ئه‌كرد».

(هذا يَوْمُ الفَصْلِ الّذي كُنتُم بهِ تُكَذِّبُونَ).(الصافات/ 21)

واته: «ئه‌مه‌هه‌مان روژيكى جيا كه‌ره‌وه‌يه، روژيك كه ‌ئيوه‌ به‌دروتان ئه‌زانىو به‌دروتان ئه‌خسته‌وه».

(ليجزي اللهُ كُلَّ نفس ما كَسَبَت إنَّ اللهَ سريعُ الحساب).(إبراهيم/ 51)

يانى: «بو ئه‌وه‌ى خوداوه‌ند هه‌ركه‌س هه‌رچى ئه‌نجام داوه ‌جه‌زاى بداته‌وه، به‌راستى حيساب‌و ليپرسينه‌وه‌ى خوداوه‌ند گورج‌و خيرايه».

(ثمّ رُدُّوا إلى اللهُ مولاهُم الحقِّ ألا لَهُ الحُكمُ وَهو أسرعُ الحاسبين). (الانعام/ 62)

يانى: «ئه‌وسا ـ هه‌موو به‌نده‌كان ـ به‌ره‌و لاى خوا كه‌سه‌روه‌رو مه‌ولاى راسته‌قينه‌ى ئه‌وانه‌ ئه‌گه‌رينه‌وه، ئه‌وه‌ش بزانن كه‌دوا حوكم‌و بريار تايبه‌تى ئه‌وه‌ـ و كه‌س خاوه‌ن بريار نى يه‌ـ و، خويشى به‌ده‌ست‌و بردترين حيسابگه‌رو ليپرسه».

(وقال موسى إني عُذتُ بربّي ورَبِّكُم مِن كُلّ مُتَكبّر لا يُؤْمنُ بِيَومِ الحِسابِ).(غافر/ 27)

يانى: «موسى وتى: من خوم ئه‌ده‌مه‌په‌ناى په‌روه‌ردگارى خوم‌و په‌روه‌ردگارى ئيوه‌له‌شه‌رى هه‌ر لووتبه‌رزو خوبه‌زلزانيك كه‌ئيمانى به‌روژى حيساب‌و ليپرسينه‌وه‌نى يه».

به‌م جوره‌ئه‌م ئايه‌تانه‌ى قورئان مه‌سه‌له‌ى حيساب‌و ليپرسينه‌وه‌ وه‌ك بيرو باوه‌رو عه‌قيده‌يه‌كى حه‌ق دائه‌نين، عه‌قيده‌يه‌ك كه‌ته‌واوى شيوه‌و نماو نيشانه‌كانى ديارو روون‌و به‌رجه‌سته‌ن، ئه‌گه‌رچى ورده‌كارييه‌كانى ئه‌م عه‌قيده‌يه‌و زوريك له‌شيوه‌و چونيه‌تييه‌كانى بو ئيمه‌روون نى يه.

به‌لام زه‌قترين شتيك كه‌له‌م ئايه‌تانه‌دا به‌ده‌رئه‌كه‌ون بريتين له: موحاسه‌به‌و ليپرسينه‌وه، ميزان‌و ترازوو، وه‌زن‌و كيشانه، ئامانج‌و مه‌به‌ست له‌حيساب‌و پرسينه‌وه‌كه‌دا.

بو نموونه ‌له‌جيهانى دنيادا قازىو دادپرس چونيه‌تييه‌كان‌و به‌لگه‌كانى كيشه‌كه ‌نازانىو ئاگاى ليى نى يه، ناچار داوا له‌دوو لايه‌نى ده‌عواكه‌ ئه‌كات به‌لگه‌و شايه‌ته‌كانيان بينن تاوه‌كو پروسيسى حيساب‌و موحاسه‌به‌كه ‌به‌ريوه‌بچى بو دوزينه‌وه‌ى راستى يه‌كه.

به‌لام له‌جيهانى ئاخيره‌تدا موحاسيب‌و ئه‌و كه‌سه‌ى له‌حيسابه‌كه‌ ئه‌پرسيته‌وه‌خواوه‌ندى «علام الغيوب»ـه، واته‌كه‌سيكه‌كه‌زاناترين غه‌يبزانه‌و بچووكترين شتى له‌م جيهانه‌دا لىون نابىو ئاگادارى ته‌واوى شته‌كانى ناو ئاسمانه‌كان‌و زه‌وى يه.

خوداوه‌ند بو خوى پيويستى به‌وه‌نىيه ‌بزانى ئينسانه‌كه‌چى كردووه‌و چى نه‌كردووه، به‌لكو خوى له‌خودى ئينسانه‌كه‌ش باشتر ئه‌زانى رابووردوى چى يه، به‌لكو ئه‌م دادگايى يه ‌ته‌نيا به‌خاترى ئه‌وه‌ئه‌كات ئينسانه‌كه‌به‌كارو كرده‌ى خوى بناسينىو دان به‌عه‌داله‌تى خوادا بنىو ئيعتيراف به‌دادگه‌ريى خوا بكات كاتى به‌ئه‌ندازه‌ى كاره‌كه‌ى سزاى ئه‌درىو جه‌زاى ئه‌دريته‌وه، وه ‌بو ئه‌وه‌ى فه‌زل‌و گه‌وره‌يىو به‌خشين‌و ليبوردنى خوايشى بو ده‌ربكه‌وى كاتى كه‌خوداوه‌ند وه‌زنى كاره‌چاكه‌كانى بو زياد ئه‌كات‌و كاره‌خراپه‌كانى بو سووك ئه‌كات.

پروسه‌ى حيساب‌و پرسينه‌وه‌ش ـ به‌و قوناغه‌يشيه‌وه ‌كه‌پيناسه‌يه‌كه‌بو مروف‌و بريتى يه‌ له‌قوناغى ئيمانى رووت‌و كوفرى رووت ـ يه‌كه‌م جار له‌شيوه‌ى پرسيارو پرسينه‌وه‌ى ناو قه‌بر ده‌ست پى ئه‌كات ئه‌ويش دوابه‌دواى به‌خاك سپاردن‌و شارينه‌وه‌ى به‌ده‌نه‌كه‌و گه‌رانه‌وه‌ى دووباره‌ى روح بو ناو به‌ده‌ن له‌قه‌بره‌كه‌دا، تاوه‌كو حه‌قيك كه‌پيويسته‌وه‌رى بگرى بيزانىو، له‌زه‌ت يا ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌ى خوى له‌جيهانى به‌رزه‌خدا وه‌ربگريت تا روژى حه‌شرو حيساب‌و ليپرسينه‌وه‌ى گه‌وره، روژيك كه‌نامه‌و ده‌فته‌رى ئه‌عمال روو ئه‌خرىو، هه‌ر كه‌سى هه‌ر چييه‌كى كردبى ئه‌خريته‌به‌رده‌مىو ته‌واوى وردو درشتى كرده‌وه‌كانى خوى به‌چاوى خوى ئه‌بينى، روژيك كه:

(الاخلاّءُ يومئذ بعضُهُم لِبَعْض عدُوٌّ إلاّ المتَّقِينَ).(الزخرف/ 67)

يانى: «دوستان‌و ياران له‌و روژه‌دا دوژمنى يه‌كترن جگه‌ له‌په‌رهيزكاران‌و ته‌قواكاران».

جا بو ئه‌وه‌ى سازو ئاماده‌بين بو روژى حيساب‌و پرسينه‌وه‌و له‌ترس‌و له‌رزى وه‌ها حاله‌ت‌و هه‌لويستيكى سامناك‌و بيمناك سووك بكه‌ين با له‌جيهانى دونيادا موحاسه‌به‌ى خومان بكه‌ين به‌ر له‌وه‌ى موحاسه‌به‌بكريين له‌جيهانى ئاخيره‌تدا، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌مه‌يه ‌كه ‌پيغه‌مبه‌رى خوشه‌ويست‌و نازداريشمان (ص) ئاگادارمان ئه‌كاته‌وه‌و ئه‌فه‌رمويت: (حاسِبُوا أنفسكم قبل أن تُحاسَبُوا) واته: (موحاسه‌به‌ى خوتان بكه‌ن به‌ر له‌وه‌ى موحاسه‌به‌بكرين).

هه‌ر له‌پيغه‌مبه‌ره‌وه‌(ص) ريوايه‌ت كراوه‌فه‌رموويه‌تى: (من حاسب نفسه‌في الدّنيا لم يحاسبه‌الله‌يوم القيامة) (هه‌ركه‌س له‌دنيادا موحاسه‌به‌ى خوى كرد خوداوه‌ند له‌قيامه‌تا موحاسه‌به‌ى ناكات).

به‌لام ئه‌وه‌بزانه‌كه‌كوبوونه‌وه‌و كه‌له‌كه‌بوونى گوناهو غافل بوونى ئينسان له‌موحاسه‌به‌كردنى خوى، خودى ئه‌م غه‌فله‌ت‌و بى ئاگايىيه ‌زياتر پالى پيوه‌ئه‌نى روبچى له‌گوناهو تاوان‌و كارى خراپه‌داو، بارى حيساب‌و كيتاب‌و ليپرسينه‌وه‌ى روژى قيامه‌تى له‌سه‌ر گران‌و سه‌نگينتر بكات، روژى كه‌نامه‌و ده‌فته‌ره‌كان په‌خش ئه‌كرينه‌وه‌و كرده‌وه‌كان ئه‌خرينه‌روو، ئه‌و وه‌خته‌ئينسان ئه‌بينى هه‌موو گوناهه‌كانى تومار كراوه‌و ئه‌بى بارو مه‌ينه‌تى گوناهه‌كانى بكيشيت.

به‌لام ئه‌وانه‌ى كه‌ موحاسه‌به‌ى خويان ئه‌كه‌ن‌و داواى ليبوردن‌و مه‌غفيره‌ت له‌خوا ئه‌كه‌ن له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر كاريكدا كه‌له‌جيهانى دنيادا لييان ئه‌وه‌شيته‌وه، هه‌ر ئه‌وه‌به‌سه ‌له‌ليبوردن‌و مه‌غفيره‌تى خوادا بو سرينه‌وه‌ى كاره‌كانيان له‌نامه‌و ده‌فته‌رى ئه‌عمالدا.

كاتى كه‌له‌ژير هه‌ر گوناهيكدا وشه‌ى (استغفر الله) ئه‌بينن، وشه‌يه‌ك كه‌به‌زمان‌و دليكى راست‌و درووست‌و پوخت‌و بى خه‌ل‌و خه‌وشه‌وه‌ ئه‌گوترىو به‌نيه‌تيكى پاكه‌وه‌ئه‌دركينرى.