شيوه كارى خواپه رستيى و بهندايه تى له ئيسلامدا
عيبادهتو بهندايه تى ريگاى گه يشتنه به خواى مهزنو، هويه كيشه بو به ده ستهينانى پاداشتو ده ستگيربوونى جه زاى ئهو.
عيبادهتو بهندايه تيش له ئيسلامدا بهرنامهيه كى تهواوكارو كامله له رووى قوناغو بهشه كانيهوهو، ريگايه كى روونو ديارييه له رووى نيشانهو موتكه كانيهوه.. كه ئامانجو مهبهستيشى بهديهاتنى كه مالى مروقايه تيىو، خاوين كردنهوه ى ويژدانى مروقايه تييه له خهلو خهوشو خه لتهو لادانو له رى ده رچوون، تا زه مينهى نزيك بوونهوه له خوا بپچريتو، بهديهينانى ره زامهنديى خوا بنيات بنيت.
ئهو عيبادهتو ئه ركه بهندايه تييانهش كه ئيسلام ديارى كردوون ئه گه ر بهتهواويى به جى بهينرين بهسن بو بهرزكردنهوه ى قيمهتو نرخى مروفو، زيادكردنى ريزو حورمهتىو، بالابردنى بهرهو ئاستو پله كانى كه مالى مروقايه تيىو، شه ته كدانو بهستنهوه ى به جيهانى مهله كوتهوهو، بهديهاتنى عيبادهتو بهندايه تيى مروف بو خواو، بهده ستهينانى ره زامهنديى خوا.
له بهرئهوه ئيمه هيچ كات ناتوانين بگه ين به خوا له ريگايه كهوه چاكتر لهو شيوه يه ى كه ئهو بوى ديارى كردووين..، چونكه عيبادهتو ئه ركه بهندايه تييه كانى ئيسلام چه شنى په يژه يه كه، كه قوناغ پاش قوناغو پله دواى پله ده روونى مروقايه تى بهرزده كاتهوه، تا ئهو ئاسته ى روونيىو پاكيىو بيگه رديى بو فه راههم دينيتو، ئهودهم ده توانيت بروانيت بهسه ر جيهانى ئاخيره تداو، حه قيقه تى بوونى بو روون ده بيتهوهو، بهرزتر ده فرى له ده ستكهوته كانى ژيانى فانيىو براوه ى دنيا; بهخاترى بهرزيتيى پلهو مهقامى ئاخيرهتو بلنديى ئامانجه كانىو، په يوه ند بوونو بهستراويىو دلبهسته گى ده روونى مروف به جيهانى جاويدانو ههميشه يىو نازو نيعمهتى ههتاههتايى.
كهوابوو عيبادهتو ئه ركه بهندايه تييه كانى ئيسلام تيكراو سه رجه ميان به خاترى پوخته كردنى لهشو ده روون هاتوون، بو پاك كردنهوه ى زاتو گه شه دان بهروحو گيانو ويستو ئيرادهو، راستكردنهوه ى چالاكيى لهشو غه ريزه.
بهم پييه ههرعيبادهتو بهندايه تييهك له ئيسلامدا شوينهوارى ده روونيىو لاشه يىو، كومهلى ئه نجامى تهواوكارانه ى خوى ههيه له بواره كانى روحو رهوشتو په پوه ندييه جوراوجوره كانى مروقايه تيدا.
بونموونه ئيسلام نويژى كردوته هويهك بو خاوين كردنهوه ى مروف له سيفه تى لوتبهرزيىو خوبهزل زانينو، هويهك بو چاندنى نه مامى فه زيلهتو خوى په سه ندى تهوازوعو گويرايه ليىو خوشويستنى كهسانى دىو.. ديدارو چاوپيكهوتن له گهل خوا هويهك بو داواى ليبووردنو ليخوشبوونو ده ستههلگرتنو وازهينان له گوناهو تاوانو، ده مه زه ردو تيژكردنيكى هيمهتو گورى ده روونو رابهرايه تى كردنىو راكيشانى جلهو ى ده روون به ريگاى بهرزبوونهوهو سه ركهوتن بهرهو بالا.
ههروه ها روژوويشى كردوته هويهك بو وه رزشو مهشق پيكردنى لهشو بههيزكردنى ويستو ئيراده بو ره فزكردنى ملكهچيتيىو سهرنهواندن له بهرامبهر شه هوهتو ههواوههوهسو حه زه كانى ده روونو، كهوتنه ژيرپيى به له سه يىو كلكه له قه ى هانده ره ههستييه كانهوه.
ههر بهو شيوه يه دوعايشى كردوته هويهك بو گه شه دان به هيزى ههستى گيانو ئيحساسى روحيىو، پتهوكردنى په يوه نديى ههميشه يى له گهل خواو خوپيبهستنهوه ىو پشت پى بهستنى، تا مروف جگه له خوا بيباك بيت له ههموو شتيكو ئهودهم بروادار په ناى پى بهرى له كاتى سه ختيىو ئيشوئازارو ته نگانه كانيداو، له كاتى خراپه كردنو سه رپيچيىو نافه رمانى كردنىو..، دلنيايشه لهو ه ى كه رووى كردوته بهرده رگاى ره حمهتى په روه ردگاريكى بهزه يدارو ميهره بان، كه ياريدهو كومهكى ده كاتو توبهو په شيمانيى لىوه رده گريت، ئهوجا دلنيا ده بيتو ده روونى هيمنو ئارام ده بيت بهم پارانهوه يهو، باوه رى زياتر ده كات به توانابوونى بهسه ر دريژه دانو له بهرگرتنى ژيانى سهلاحو، رزگاربوونو تيپه رين له ميحنهتو ده ردوپه ژارهو خهمو ئيشو ئازارو ته نگانه.
بهم شيوه يه عيبادهتو ئه ركه بهندايه تييه كانى ئيسلام ههموو يهك ده گرن له چوارچيوه ى خانه يه كى بهندايه تيداو بهمهش بهرنامهو پروگراميكى تهواوه تى پيك دينن بو پاكژكردنهوه ى روحو رهوانو، راستكردنهوه ى رهوتى لهشو چالاكييه كانى به مهبهستى زه مينه سازكردن بو كه ماليكى مروقايه تى وه ها كه مروف شايستهو شياوى ژينيكى بهختهوه رانه ده كات لهم ژيانه داو خوشگوزه رانيى لهو ژيانه كه ى ديدا كه ژيانى ئاخيره ته.
بيگومان بهرنامهو شيوه كارى بهندايه تيش له ئيسلامدا ناسراوه بهوه ى كه شيوه كاريكى زگماكيى خاوهن سروشتيكى پرجموجولى كومهلايه تييهو، به هيچ جورى برواى به جياكردنهوه و له يه كدابرينى دنياو ئاخيرهت نييهو، داواى ئهوه ناكات كه ده بيت ريگاى داخوازييه كانى لهش، له خواردنو خواردنهوهو، هاوسه رگرتنو ئاسايشو ئاسوده يىو، چيژوه رگرتن له خوشييه كان بگيريتو سه ركوت بكرين به بيانووى ئهوه ى كه ئهم داخوازييانه دژو پيچهوانه ى كامل بوونى روحيىو نزيك بوونهوهن له خوا، بهلكو به بهرنامهو شيوه كاره كه ى خوى هاوكيشه يه كى تهواوى خستوته نيوان روحو لهشو، له يه كى جيانه كردوونه تهوه، چونكه ئيسلام له داخوازييه كانى له شدا په ردهو ديواريك به دى ناكات له سه ر ريگاى كامل بوونى روح، يان له مپه رو ته گه ره يهك نابينيت كه كهوتبيته بهر گه شه كردنى رهوشتو ريگاى له په ره سه ندنى گرتبيت، بهلكو لهو باوه ره دايه كه ئامانجو ههده فى لهشو روح له رووى درووست بوونو ساختارى زگماكييانهوه يهك ئامانجهو، شيوه كارو بهرنامهى ريك خستنو كامل بوونيان يهك شيوه كارو بهرنامهن.
له بهرئهمه ههر كاريكى عيباديىو بهندايه تى بو خوا شوين ده ستيكى سازينه رانه ى ههيه له سه ر ته ندرووستيى لهشو، ژيانى كومهل، ههروهك شوينهوارو شوين ده ستيكى يه كدى تهواوكارانه شى ههيه له سه ر ده روونو رهوشتو په يوه نديى بوون به خواوه.. بو نموونه نويژو، پاكوخاوينيىو، روژوو و، زه كاتو، حهجو، جيهاد... ههموو چه ند عباده تيكن كه داراى ره نگدانهوه يه كى سازينه رانهن له سه ر ته ندرووستيى تاكو ساختارى لهشو، سيسته مى كومهل، له بهرئهوه ههلسوكهوتو چالاكييه كانى لهشو پيداويستييه جوراوجوره ماددييه كانى لهش; په يوه ندييه كى توندو پتهويان ههيه به نه شونما كردنى لايه نى روحو ئه خلاقهوه كاتى كه لهش ده بهستريت به پابهنديىو ئيلتيزام به مهفهوومو ماناى حهلالو حه رامهوه.. يان كاتى كه ههستى شوكرو سه ناگويىو ستايش بهرامبهر به خالقو كردگارى نيعمهتبهخش له دلو ده روونى مروقدا سه ر ههلده دات.
جا ههموو ئهم بنه مايانه كومهلى چه مكو ماناى روحايه تين كه له گهل چالاكيىو كاركردى ههستايه تيدا پيك ههلدين، تا گه شه بدهن بهرايهلو په يوه نديى نيوان مروفو خواى مهزنو، دلبهسته گيى له گهل خوادا پتر به هيز بكهن.. چونكه مروف له ديدو بوچوونى ئيسلامدا قهواره يه كى يه كدى تهواوكه رهو، قهوارهيهكى دووگانه نييه كه ههنديكى له ههنديكى ديكهى داببريتو لهيهكيان جوى بكاتهوه ههروهك رههبانيگهرى مهسيحييهت بيرى لى دهكاتهوهو برواى وايه، ياخود به برواى ههندى ريرهوى تهريكى سوفيگهريى، يا كيشو ئاينى بوداگهريىو، بهشيكى زورى ريرهوهكانو خاوهنانى مهشقو وهرزشه چهوتهكانى روحيىو جهستهيى; ئهوانهى كه تووى ئهشكهنجهدانى لهشو، مهحرووم كردنى له چيژو له زهتو خوشييهكان دهچينن، بهلافوگهزافى ئهوهى بهم كاره لايهنى روحو رهوانو رهوشت گهشه دهكات به خهيالى خويان..، جا دين به خوتو خورايى خويان برسيى دهكهنو، ژن هينانو شوكردن له خويان حهرام دهكهنو، جلوبهرگى چاكو مالو حالى ئارام له خويان قهدهغه دهكهنو، ئهوجا له چياو كيوو شيوهكاندا دهميننهوهو خويان له ههموو شتيك دادهبرنو سوچو كه نارى لى دهگرنو تهنيايىو گوشهنشينى بو خويان ههل دهبژيرن، ياخود دهچنه كونى ئهشكهوتو جهنگهلو بيشهلانهكانهوهو له تاريكييهكانى ئهم شوينانهدا خويان حهشار دهدهنو خويان دهشارنهوه له چاوى خهلكيى بو عيبادهتو خوا پهرستيىو خودابرين له ژيان.. كه بيگومان ههموو ئهمانه لادانو ترازانو له رى دهرچوونن كه به هيچ كلوجى ئيسلام بريارى له سهرى نييهو پييان رازيى نييه.
بانگهوازى ئيسلاميش بو تهرككردنى ئهم شيوازهو رهفزى ئهم شيوه كارو ريبازه زور روونو ئاشكرايهو بهراشكاويىو به بى پهرده باس كراوه. خواى گهوره دهفهرمويت:
(وابتغ فيما آتاك الله الدار الاخرة ولا تنس نصيبك من الدنيا، وأحسن كما أحسن الله إليك، ولا تبغ الفساد في الارض،إن الله لا يحب المفسدين).
(القصص/77)«ـ ئهم پهنده ئيلاهييه ببيسته ـ به ههرچى كه خوا به توى بهخشيوه له هيزو توانايى ديارو نادييارو مالو دارايىو باقى نيعمهتهكانى دنيا تيبكوشه تا پاداشتو بهختهوهريى يانهى ئاخيرهت به دهست بينىو (بهلام) قسمهتو بههرهى خويشت له (چيژو نيعمهتهكانى) دنيا فهراموش مهكهو تا دهتوانى دهرحهق به خهلكيى چاكه بكه وهك خوا دهرحهق به تو چاكهو ئيحسانى كردووهو، ههرگيز لهسهر رووى زهمين فيتنهو ئاشوبهو خراپه مهگيره، چونكه خوداوهند به هيچ جورى خراپه كارانى خوش ناويت».
ههروهها دهفهرمويت:
(قل من حرم زينة الله التي أخرج لعباده والطيبات من الرزق قل هي للذين آمنوا في الحياة الدنيا، خالصة يوم القيامة...)
(الاعراف/32)«توبلى ـ ئهى پيغهمبهرى ئيمه ـ كييه ئهو كهسهى كه زينهتو زيوهرو شته رازاوهكانو رزقو روزييه خوشو به تامهكانى خواى حهرام كردووه، كه ئهو بو بهندهكانى خوى رهوا بينيوه، توبلى ئهوانه (نيعمهتو زينهتهكانى خوا) بو ئيماندارو بروادارانه له ژيانى دنياداو، تايبهتى ئهوانيشه يانى چيژى تهواوى بى دهردو ئازارو چاكتر لهو هشيان پى دهدريت له روژى قيامهتدا..».
كهواته ئيسلام لهبهرنامهو پروگرامو بانگهوازى خويدا، رهفزى سوفيگهريىو، رهبهندگهريىو، ئهشكهنجهدانى لهش دهكاتو قايل نييه بهم شتانه، به بيانووى به هيزكردنى روحو رهوان ـ وهك لادهرانى ريگاو بهرنامهى حهقو ريبازى راستو درووست دهيلين ـ ههروهها ئيسلام خهلك بانگ ناكات بو ئهشكهنجهدانى لهشو مهحرووم كردنى تهنانهت له حالهتى سهرپيچى كردن له عيبادهتو بهندايهتيشدا، به مهبهستى بهديهاتنى تهكامولى روحيى، وهك راوبوچوونى خاوهنانى ريرهوه نائيسلامييهكان ئهوانهى كه چهندين سزاى ناجورو ناههموارو پرئيشو ئازار بهسهر خوياندا فهرزدهكهن.. وهك ئهوهى ئهگهر يهكيكيان سهرپيچىو نافهرمانييهكى كردو كاريكى زشتى لىوه شايهوه، ئهوا چهندين روژ له خوى خهو حهرام دهكاتو سزاى بيخهويى بهسهر خويدا فهرز دهكات، يا به ئاگر لهشى خوى داغ دهكات، يانه وهكو چهندين روژو بگره چهندين مانگ خوى له چلكاو و ليتهى ميرگيكدا يا زهلكاويكى بوگهندا گيردهكاتو دههيليتهوه، وهك قهشهو رهبهنه مهسيحييهكان ئهم كاره دهكهن.
نووسهريك چهندين رووداوى سهرسورهينهرى دهربارهى زشت كارييهكانى رهبهنگهريىو رههبانييهتى مهسيحيىو، رچه چهوتو لارهكانيان دهگيريتهوه، ليرهدا ئيمه چهند نموونهيهكيان دهگيرينهوه، نووسهرهكه دهلى: (ئهشكهنجهدانى لهش بوماوهى دوو سهده نموونهو ئولگوويهكى تهواو عهيار بوو له دينو ئاينو رهوشتدا، ميژوونووسان لهم بارهيهوه زور شتى سهيرو سهمهرهيان گيراوهتهوهو باس دهكهنو دهلين: رهبهنيك (راهيب) به نيوى (ميكاريوس) شهش مانگى رهبهق به رووتو قووتى له زه لگاويكى بوگهندا نووست، تا ميشو مهگه زى زههردار لهشى بگهزنو، ههميشهش كولو باريك ئاسنى ههلگرتبوو، (يوسيبيس)ى رهبهنى هاورييشى دووبار ئاسنى به كولهو ه گرتبوو سى سال له چاله بيريكى بوگهندا ژيانى برده سهر. ههروهها رهبهنيكى دى به نيوى (بوزا) سى سال لهسهر يهك قاچ عيبادهتى كردو، به دريژايى ئهم سى ساله نهخهوتو نهداشنيشت، ئهگهر زور ماندوو ببوايهو شهكهتيى زورى بو بهينايه پالى دهدا به بهرديكهوه، ههروهها ههندى له رهبهنهكان ههميشه خويان دانه دهپوشيىو به رووتيى دهگهران، بهلكو تهنيا به پرچو تووكى دريژيان لهشى خويانيان دادهپوشيىو چهشنى ئاژهل لهسهر دهستوقاچيان دهرويشتنو، زوربهشيان له ئهشكهوتهكانى ئاژهلانى درندهو چالاوه پيسهكانو گورستانهكاندا نيشتهجى دهبوونو، زوربهيان له رووهكو گژوگيايان دهخواردو، وايان دهزانيى كه پاكوخاوينيى لهش دژو پيچهوانهى خاوينيىو پاكيتيى روحو رهوانهو، ئهگهر ئهندامهكانى لهش بشورن پيى گوناهبار دهبن، جا زاهيدترينو به تهقواترينو پهرهيزكارترين كهس لاى وان ئهو كهسه بوو كه له ههمووان دوورتربيت له پاكو خاوينيىو، پتر له ههمووان نغروبيت له چلكو پيساييدا.
(ئهتهيننس)ى راهيب دهليت: (ئهنتونى) رهبهن به دريژايى تهمهنى تووشى گوناهى قاچ شورين نهبوو بوو، ههروهها (ئيبراهام)ى راهيبيش بو ماوهى پهنجا سال ئاو نهكهوت له قاچو دهموچاوى. ههروهها (ئهسكهندهرانى)ى راهيبيش دهلى: ئاى به داخهوه سهردهميك بوو ئيمه دهموچاو شورينمان به حهرام دهزانيىو، ئيستا دهچينه گهرماوهكانهوه بو خوشورين، له كاتيكدا راهيبو رهبهنهكانى پيشوو بهولاتاندا دهگهرانو، مندالانيان دهدزىو، دهيانرفاندن بو كوخو بيابانهكانو، كورپهو مندالى ساوايان له داوينى دايكه كانيان دهگرتهوهو، دهيانبردن پهروهرشيكى رهبهنگهرييانه پهروهردهيان دهكردن)(1)
ــــــــــــ
1 ـ الندوي / ماذا خسر العالم بانحطاط المسلمين / ل 168
.
بهلام ئيسلام تهواوى ئهم كاره ناريكو چهوتانهى يهكسهرهرهفز كردووهو، داواى ليبوردنو ليخوشبوونو ههستكردن به پهشيمانيى له كاتى كردنى گوناهدا به بهس داناوه بو پاككردنهوه ى ويژدانو ده ست ههلگرتن لهو گوناههو له كول كهوتنهوه ى، له گهل به رپرسياربوونى بهرامبهر بژاردنى ئهو قه رزانه ى كهوتوته سه رىو گيرانهوه يان به قه زا له عيباده ته كانو ئه ركو كاره بهندايه تييه كان..، چونكه ههستكردن به په شيمانيىو بريارگرتن له سه ر توبه به ماناى به دل ره فزكردنى لادانو چهوترهويىو كارى زشتهو به ماناى ره غبهتو حه زيكى راستگويانه يه له راستو درووستيىو كارى ريكو رهوانو ريگاى راست.
بهلام ئيسلام ههندى جار كه فاره تى له سه ر لهش فه رزو پيويست كردووه وهك گرتنى روژوو، يا مالو داراييهك كه پيويسته بدريت به ههژارو نه دارو داماوه كان وهك خوراكو پوشاك، بى ئهوه ى لهش دووچارى ئه شكه نجه، يا رهوان تووشى ماندويتيىو زه حمهتو مهينه تى بكات. خواى گهوره ده فه رمويت:
(... يريد الله بكم اليسر ولايريد بكم العسر...).
(البقرة/185)«.. خوا كارسووكيىو ئاسانيتيى بو ئيوه دهويتو كارى قوورسو سه ختيىو سه نگينيىو ته نگيىو مهينه تيى بو ئيوه ناويت...».
ههروه ها ده فه رمويت:
(يريد الله أن يخفف عنكم، وخلق الانسان ضعيفا).
(النساء/ 28)«خوا ده يهوى بارى سه رشانتان سووكو ئاسان بكاتو (ريگاتان بو ههموار بكات)، ـ چونكه ـ مروف بهلاوازو بيهيز خولقينراوه له رووى لهشو لارو بارى ده روونييهوه».
ئهوساش ئيسلام له تهواوى ئه ركه عيباديىو بهندايه تييه كانيدا ئهوه ى له بهرچاو گرتووه كه ده بيت: عيبادهتو خواپه رستيى داراى دانانى شوينهواريكى تهواوكارانه بيت له سه ر زاتو، خاوه نى كاردانهوه يه كى كردارانهش بيت بو چاككردنو سازكردنى كومهلو چيتركردنى بارودوخو حاله ته كانى.. بو نموونه نويژ مروف دوورده خاتهوه له به دكاريىو فاحيشه گه ريىو خراپه كاريى.. روژوويش ههستى يه كيتيىو يه كسانيىو هاوبهشى كردنى خه مى ههژارانو داماوان له مروقدا ده خولقينيت كاتى كه خوى ههست به ئيشو ئازارى تينويتيىو برسيتيى ده كاتو ئهم حاله تانه ده چيژيت.. ههروه ها حه جيش كونگره يه كه بو ليك گه يشتنو يه كترناسينو چاككردنى كاروبارى موسلمانانو ...هتد.
ئهوجا كه فاره ته كانو نه زرو خيراتو سه ده قهو زه كاتو خومسو پينج يه كيش كومهلى عيبادهتو بهندايه تين بو تيركردنى ئاتاجو پيويستييه ماددييه كانى ههژارانو، بهديهينانى هاوكيشه ى ئابووريى له كومهلدا.. يان رزگاركردنى گه ردنى كويله كانو ئازادكردنيانو ...هتد.
بهم شيوه يه عيبادهتو ئه ركه كانى بهندايه تيى بهشداريى ده كهن له دارشتنى نه خشه ى كه سايه تيى تاكو بنياتنانى په يكه رو ساختارى كومهلداو، به روونيى كه سايه تيى ئيسلاميى دياريىو جوداو ده ست نيشان ده كهن، وهك ئه نجاميكى لابهلايى كه زاينده ى ئامانجى بهندايه تييه بو خواى مهزن.. جا له گهل ئهوه دا كه ئامانجى سه ره كيى خوى، كه ئهويش دلسوزيى كارييه بو خواو به ده ستهينانى ره زامهندييه تى، به جى دينيت سودى دنياييش به بار دينيت، واته ههم ئامانجه كه ى خوى به دى دينىو ههم سوودى دنياييشى بو مروف تيدايه.
بهشداريى كردنى عيبادهتو ئه ركه كانى بهندايه تى خواش لهم نهخشهيهدا وهختيك به جوانيى ده رده كهويت، كه مروف به سرووشتى زاتيى خوى حه زى له خوشيىو گوزرانى چاكو ئاسووده يىو، مال كوكردنهوهو نغروبوونه له خوپه رستيىو.. هتددا، جا ئه ركو بهندايه تييه كان لهم حاله ته دا له برى ئهوه ى به رچه رچى حه زو ئاره زووه كان بده نهوهو سه ركوتيان بكه، رايان ده هيننو سوكناييان پى ده بهخشنو، تيراساى زاتيى ده گورن بهرهو لاى خواى مهزن بهوه ى كه خوا قه ره بووى كاره كانى ده كاتهوهو بهخششيكى ترى پى ده بهخشيت كاتى كه خوا بپه رستيت له شيوه ى بهخششيكى مالييدا كه بهره نجو شهونخونى به ده ستى هيناوه، يا رووبه رووى زولمو ستهمو خراپه كارييهك ببيتهوه، يان ههر تهلاشيكى ترى لاشه يىو ههر ماندوويه تييهك كه به لهش ده يچيژيت به مهبهستى عيبادهتو خواپه رستيى، ئهم قه ره بووكردنو بهخششهش جه زاو پاداشتى ئاخيره ته، پاداشتيك كه ده روونى مروف ئارامى پى ده گريتو گيانى پى دهحهويتهوهو پشوو ههناسه ى پياديتهوه. لهم رووهوه عيباده ته كان جهوههرى ئهو گيروگرفته چاره سه ر ده كهن كه ريرهوه ده ستكرده كان به ده ستيهوه ده نالينن له پيكهوه گونجاندنى بهرژهوه نديى تاكو كومهل.
|
|
|
|
