ئافره‌ت‌و شارستانيه‌تى مادديگه‌رى

 

ليكولينه‌وه له ميژووى چه‌ندين ساله‌ى گه‌لان‌و كومه‌لان مه‌ينه‌تىو ئيش‌و ئازارو به‌هره لى كيشان‌و چه‌وساندنه‌وه‌ى ئافره‌ت به دريژايى چه‌رخ‌و سه‌ده‌كانى ميژوو نيشان ئه‌دا.

له ميژووى گه‌لان‌و كومه‌لانيشدا هيچ سيسته‌م‌و هيچ عه‌قيده‌و مه‌رام‌و بيروباوه‌ريك نه‌بووه كه بتوانى ميرده‌زمه‌ى زولم‌و سته‌م‌و ئيش‌و ئازارو مه‌ينه‌تىو چه‌وساوه‌يىو خه‌مه‌كانى سه‌رسنگى ئافره‌ت لابه‌رىو له چنگى ره‌شيان ده‌رى بينى جگه له عه‌قيده‌و بيروباوه ره ئيلاهى‌يه‌كان، ئه‌و عه‌قيده‌و باوه‌ره ئيلاهى‌يانه‌ى له بنه‌ما به‌رزه كانى په‌يامى نه‌مرى ئيسلامدا له به‌رزترين لوتكه‌ى جوانىو شيرينىو بى عه‌يبى خويدا به‌رجه‌سته بووه.

يره‌دا به‌ر له‌وه‌ى بچينه سه‌ر باسى ناساندنى نرخ‌و ريزو مافه‌كانى ئافره‌ت‌و پله‌وپايه‌ى به‌رزىو وى له ئيسلامدا باشتر وايه چه ند نموونه‌يه‌ك له خه‌روارى ئه‌و ئامارگيرى يانه بينينه‌وه كه ده رباره‌ى ئيش‌و ئازارو كويره‌وه رىو مه‌ينه‌تييه‌كانى ئافره‌ت ئه‌دوين له شارستانيه‌تى ئه‌مروى مادديگه‌رى دا كه ئه‌مه‌ريكاو ولاتانى ئه‌ورووپا رابه‌رايه‌تى ئه‌كه‌ن‌و، درووشمى مافه‌كانى ئافره‌تى هه‌لبريوه.

به‌لام بزانه هه‌موو ئه‌م ژماره‌و سه‌رژميرىو ئامارانه ئه‌وه ئه‌سه‌لمينن كه ته‌نيا ئينسانى چه‌وساوه له‌م شارستانيه‌ته پيشكه‌وتووه دا، ته‌نيا ئينسانيك كه ئه‌كريته كويله‌و ئاميرو ئامرازيك بو رابواردن‌و هه‌وه سبازى ئافره‌ته.

ليره دا ژماره يه‌ك له‌م سه‌رژميرىو ئامارگيرى يانه‌ى كه له باره‌ى بارى ژيانى ئافره‌ته‌وه هاتوون تومار ئه‌كه‌ين‌و ئه‌يانخه‌ينه به‌رچاو:

«له راپورتيكى ئاژانسى ده نگوباسى فه‌ره نسه دا هاتووه‌و ئه‌لى: 1,3 مليارد ئينسان له جيهاندا له خووار ئاستى هه‌ژاريى ته‌واوه‌وه ئه‌ژين كه له 70%ى ئه‌م ژماره يه‌له چينى ئافره‌ته، هه‌روه‌ها نزيك به 2,3 مليارد ئافره‌ت له جيهاندا نه‌خوينده‌وارن.

سى يه‌كى ژنان‌و ئافره‌تانى نه‌رويج‌و ئه‌مه‌ريكاو هوله نداو نيوزله نداش ئه‌كه‌ونه به‌ر به هره گيرى سيكسىو سوود لى بردنى جنسى.

له ئه‌مه‌ريكاش له هه‌ر (8) چركه يه‌كدا ئافره‌تيك ره فتارى خراپى له گه‌لدا ئه‌كرى، ئه‌مه ‌له كاتيكا كه له (6) خولكه يه‌كيشدا ئافره‌تيك به زور ده ستدريژى ئه‌كريته سه‌ر له شى».

دووباره راپورته كه له دريژه‌ى باسه‌كه‌يا ئه‌لى: «سالانه نيو مليون ئافره‌ت له ئه‌نجامى سكپرىو نه‌خوشييه‌كانى يه‌وه گيانى خويان له ده ست ئه‌ده‌ن كه ئافره‌تى گه نج له سه دا چل 40%ى ئه‌م ژماره يه‌ پيك ئه‌هينيت.

هه‌روه‌ها كرىو موزدى (828) مليون ئافره‌ت كه له بوارى چالاكييه ئابوورييه كاندا كار ئه‌كه‌ن به ريژه‌ى له سه دا سى تا چل 40 ـ 30% كه متره له كرى ى پياو، جگه‌ له‌وه‌ى كه ته‌نيا له 10% ى ئيعتيبارات‌و سپورده‌ى بانكى له جيهاندا ئه‌وان ئه‌گريته‌وه».

له راپورتيكى تريشدا هاتووه‌و ئه‌لى:

«به پيى ليكولينه‌وه يه‌ك كه وه زاره‌تى دادى ئه‌مه‌ريكا كردوويه‌تى، سالانه له ئه‌مريكا (310) هه‌زار رووداوى به زور ده ستدريژى كردنه سه‌ر له‌ش، يا هه‌ولى ده ستدريژى كردنه سه‌ر له‌ش، يان ده ستدريژى زوره كى له دژى ئافره‌ت روو ئه‌دات، ئه‌م ژماره يه‌ش دوو چه ندانى ژماره يه كه كه له‌لايه‌ن پوليسى فيدرالى ئه‌مه‌ريكاوه راگه‌يه‌نراوه.

هه‌روه‌ها به پيى راپورتى ئاژانسى ده نگوباسى فه‌ره نسه له واشه نگتونه‌وه له سالا نزيكه‌ى نيو مليون حاله تى به زور ده ستدريژى جينسى له دژى ئافره‌ت له ئه‌مريكادا روو ئه‌دا، ئه‌مه‌ له حاليكا كه پوليسى فيدرالى ئه‌مريكا (ئيف ـ پى ـ ئه‌ى) له دوا ئامارگيرييه كدا كه بلاوى كردوته‌وه ته‌نيا نزيكه‌ى (140) هه‌زار حاله تى ده ستدريژى جينسى يا هه‌ولى ده ستدريژى جينسى له ئه‌مه‌ريكادا ئاشكرا كردووه.

له راپورتيكيشدا كه روژنامه‌ى «اطلاعات»ى ئيران له ژماره (20401)ى خويدا كه له ئاژانسى ده نگوباسى ئيران له روماوه وه رى گرتووه هاتووه: «ديارده‌ى به كار هينانى توندو تيژىو زه برو زه نگ له ناو خيزانه ئيتالييه كاندا روژ به روژ به خيرايى روو له زياد بوون ئه‌كات، به جورى كه ديارده‌ى كوشتنى باوك‌و دايك به ده ستى فه‌رزه ندانى خويان‌و كوشتنى فه‌رزه‌ندان به ده‌ستى باوك‌و دايكه كانيان زياتر له جاران په ره‌ى سه ندووه‌و باوى گرتووه.

له‌م باره يه‌وه روژنامه‌ى «لاريپوبليكيا»ى ئيتالى كه هه‌واله كه‌ى له راپورتى سالانه‌ى ئه‌نجوومه‌نى ئامارگيرى «ئوروسپيس»ـه‌وه وه رگرتووه به‌م دووايى يه نووسيويه تى: له ده مانگى يه‌كه‌مى سالى 1994دا (192) حاله تى شه رو شورو ده رگيرى توندو تيژ له ناو خيزانه ئيتالى يه كاندا تومار كراوه كه (129) حاله تيان قه تلى لى كه‌وتوته‌وه.

به پيى ئه‌م راپورته شه رو شورو ده رگيرى توندو تيژى له‌م جوره له سالى 1993دا گه يشتوته (112) حاله‌ت كه نزيك به ژماره‌ى ئه‌م حاله تانه قه تليشى لى كه‌وتوته‌وه.

شايانى باسه له 1, 40%ى ئه‌م تاوانه خيزانى يانه له باكوورى ئيتاليادا روويان داوه‌و، له 8, 43% شيان له باشوورى ئيتاليادا رووى داوه، هه‌روه‌ها له 1, 16% شيان له ناوه راستى ئيتاليادا بووه.

زورترين رووداوى قه تليش له ناو خيزانه كانى ئيتاليادا له سالى 1994دا له پاريز گاى «لومبارى» باكوورى ئيتاليادا رووى داوه».

روژنامه‌ى«جمهورى اسلامى»ش له ژماره 4485 ى پايزى 1994ى دا ئه‌م راپورته‌ى ده رباره‌ى نه خوشى «ئايدز» بلاوكردوته‌وه‌و نووسيويه:

«گوقارى ئيپيدميولوژى (په تاشناسى) سه‌ر به ريكخراوى ته‌ندرووستى جيهانيى (WHO) له ژماره (11)ى هاوينى 1993ى خويدا دوا ئامارى جيهانيى ده رباره‌ى بيمارانى ئايدز كه به سه‌ر ناوچه جياجياكانى جيهاندا دابه‌ش بوون بلاوكردوته‌وه.

ئه‌م ئامارگيرى يه ئه‌وه ئه‌خاته روو كه ژماره‌ى بيمارانى تووش بوو به نه‌خوشى ئايدز ژماره يه‌ك كه تا مانگى حوزه يرانى سالى 1993 هاتوته تومار له ليستى ريكخراوه كه دا گه يشتوته (718894) بيمار.

كه له‌م ژماره يه‌ش (371086) بيمارى هى ولاتانى كيشوه رى ئه‌مريكايه‌و، (247577) بيمارى هى ولاتانى كيشوه رى ئه‌فريقيايه‌و، (92482) بيمارى هى ولاتانى كيشوه رى ئه‌ورووپايه‌و، (4188) بيماريشى هى كيشوه رى ئوستوراليايه‌و، (3561) بيماريشيان هى ولاتانى كيشوه رى ئاسيايه.

كه به پيى ولاته‌كانيش ويلايه‌ته يه‌كگرتووه كانى ئه‌مريكا بالاترين ريژه‌ى ئه‌م نه‌خوشييه‌ى له خو گرتووه، كه (289320) بيمارى له خويدا تومار كردووه، له دواى ئه‌و ولاتى ته نزانيايه كه ژماره‌ى بيمارانى ئه‌ويش (38719) كه سه، به دواى ئه‌ميشدا ولاتى به‌رازيله كه (36481) بيمارى تومار كردووه، دواى ئه‌وه ولاتى كينيا كه ژماره‌ى بيماره كانى گه يشتوته (31185) كه‌س، پاشان ولاتى ئوگه ندا كه ژماره‌ى نه خوشه كانى ئه‌ويش گه يشتوته (34611) كه‌س، به دوايدا به ريتانيايه كه ئه‌ميش (26955) بيمارى تومار كردووه، ئه‌وسا فه‌ره نسايه كه ئه‌ويش (24226) بيمارى ناونووسى كردووه‌و، پاشان زائيير به ژماره‌ى (21008) بيماره‌وه له ليست‌دا قه‌رائه‌گرى، دواتر ئيسپانيا كه (18347) بيمارى پى براوه‌و، ئه‌وسا ئيتاليايه كه ئه‌ويش (16860) بيمارى جى كردوته‌وه، به دوايدا كونگو هاتووه كه ئه‌ميش (14655) بيمارى به‌ركه‌وتووه، باقى ولاته كانى ترى جيهانيش له پله‌كانى خوارتردا به پيى ژماره‌ى نه‌خوشه كانيان به ريز يه‌ك له دواى يه‌ك دين.

جا هه‌روه‌ك كه تيبينى ئه‌كرى ولاته يه كگرتووه كانى ئه‌مريكا له رووى ژماره‌ى نه خوشه كانىيه‌وه هه‌ر له پله‌ى يه كه مدا قه رار ناگرى به لكو جياوازييه كى زورو سه‌ر سوورمينه ريشى هه‌يه له گه‌ل ئه‌و ولاتانه‌ى له دووايه‌وه دين، به تايبه‌ت ئه‌گه‌ر ئيمه‌ريژه‌ى سه ديى ژماره كان له به رچاو بگرين ئه‌بينين ريژه‌ى بيمارانى ئه‌م نه خوشى يه له ‌ولاته يه كگرتووه كاندا له 40% ى تيكراى بيمارانى 150 ولات له جيهاندا پيك ئه‌هينى، ئه‌مه ‌له كاتيكايه كه دانيشتوانى ولاته يه كگرتووه كان له چاو تيكراى دانيشتوانى جيهانا زياتر له 5% نىيه».

هه‌روه‌ها له راپورتيكى تريشدا، كه روژنامه‌ى «اطلاعات»ى ئيرانى له ژماره (20482)ى 21 مايسى 1995 دا له زارى هه‌والينيرى خويه‌وه له مه‌دريد بلاوى كردوته‌وه، هاتووه‌و ئه‌لى:

«له سالى 1960دا له 82% ى مندالان له سايه‌ى باوكياندا ئه‌ژيان، به‌لام ئيستا ـ واته له سالى 1995دا ـ له 60% يان بى باوك ئه‌ژين، مه‌سه له‌ى ته‌لاق‌و جيابوونه‌وه‌و پا فشارىو سه ختگيرى دايكان بوته هوى ئه‌وه‌ى كه پياوه كان مال‌و حالى خويان به جى بيلن‌و له مال هه‌لبين. نووسه‌رى ئه‌مريكى (ديقيد بلانك هورين) له كتيبه كه‌ى خويا (ئه‌مريكاى بى بلوك) كه باشترين فروشى بوو له بازاردا، دواى به‌يانكردنى ئه‌و ئامارانه‌ى سه‌ره‌وه، ئه‌لى: بى شك له ويدا ئه‌بى باوكانى چاك هه‌بن ئه‌وه نده هه‌يه شته كه پيويستى به ژنى نموونه يى (واته پيويستى به ژنانى چاك) هه‌يه، كه ئه‌مه‌ش بوته هوى ئه‌وه‌ى باوكانى ئه‌مريكايى مال‌و حالى خويان به جى بيلن‌و له مال هه‌لبين.

هه‌والنيرى روژنامه‌ى «ئالپاييس»ى ئيسپانى له راپورتيكا له ئه‌مريكاوه گوزارشتى كردووه‌و ئه‌لى: بايه خدانى زياتر به ئافره‌ت له كومه‌لگه‌ى ئه‌مريكادا به زيانى باوكان له ويدا ته‌واو بووه‌و، فه‌رزه ندانى له سايه‌ى باوكان مه‌حرووم كردووه به جورى كه په يدا كردن‌و به رخوردار بوون له باوك له ئه‌مريكا بوته يه كيك له خه‌ونه هه‌ره سته‌مه‌ به ديهاتووه كان».

هه‌روه‌ها له راپورتيكدا ده رباره‌ى وه زعى مندال له به ريتانيا روژنامه‌ى «اطلاعات» له ژماره (20407)ى 31ى يه نايرى 1995دا كه هه‌واله كه‌ى له ئاژانسى ده نگو باسى ئيران (إرنا) له له نده نه‌وه نه قل كردووه نووسيويه: «نه ته‌وه يه كگرتووه كان له راپورتيكدا به توندى ره خنه‌ى گرتووه له وه زع‌و بارى ژيانى مندالان له به ريتانياو له‌و سيسته‌م‌و ياسايانه‌ى كه دانراون بو سه‌رپه رشتىو ريعايه‌تى مندالان له‌و ولاته دا.

به گويره‌ى ئه‌م راپورته، كه ليژنه‌ى مافى مندالانى سه‌ر به ريكخراوى نه ته‌وه يه‌كگرتووه كان ئاماده‌ى كردووه، ياساى ده سه‌لاتدارى به‌ريتانيا ئه‌و ياسايانه‌ى كه په يوه ندييان به ته ندرووستىو خويندن‌و دابين كردنى بارى ژيانى كومه‌لايه تى مندالانه‌وه هه‌يه ئيعتيباريان پى نى يه، چونكه ئه‌بى ياساكان جورى دابنرين كه بتوانى به رژه‌وه ندييه كان منال دابين بكات‌و به‌و ئاقاره دا هه‌نگاو هه‌لنين.

كارشناس‌و پسپورانى ليژنه‌ى مافى مندالانى نه ته‌وه يه كگرتووه كان پييان وايه ياساكانى به ريتانيا، ئه‌و ياسايانه‌ى كه تايبه تن به مندالانه‌وه، به زورى ته ركيز ئه‌كه نه سه‌ر سزادان‌و زيندان كردنى منالان‌و ميرمندالانى ناله‌رو به دخوو.

له‌و شتانه‌ى له راپورته كه دا كه‌وتوونه ته به‌ر ره خنه يه كيكيان زياد بوونى به رده‌وامى ژماره‌ى ئه‌و منداله ئينگليزانه يه كه له خووار ئاستى هه‌ژاريدا ئه‌ژين‌و له‌و په رى نه داريدا ژيان ئه‌به نه سه‌ر، هه‌روه‌ها زور بوونى ريژه‌ى ته‌لاقو جيابوونه‌وه‌و گرتنه‌وه‌ى يارمه‌تىيه حكوومييه كان له خيزانه هه‌ژاره كان‌و زور بوونى ژماره‌ى ئه‌و مندالو ميرمندالانه‌ى كه له به‌ربى په نايى له شه قامه‌كانا ويلو سه‌رگه‌ردانن‌و خه‌ريكى سووال‌و گه‌دايين.

نه‌ك هه‌ر ئه‌مه‌ به‌لكو نووسه‌رانى راپورته كه نيگه‌رانى خوشيان له ئاست ئه‌و به دره فتارىو به كار گيرى يه فيزيكىو جنسى يه‌ش ده ربريوه كه ده رحه‌ق به مندالان ئه‌كرى له‌و ولاته دا.

خو به پيى ئه‌و قسانه‌ش كه چه ند سه‌رچاوه يه كى نه ته‌وه يه كگرتووه كان رايانگه ياندووه راپورته كانى ترى ئه‌م ريكخراوه‌ش ده رباره‌ى وه زعو بارى ژيانى مندالان له سويدو نه رويج‌و دانيماركيش له رووى ره خنه كانى يه‌وه هيچى كه متر نىيه له‌و ره خنانه‌ى كه گرتوونى له‌م راپورته يدا ده رباره‌ى وه زعى مندالانى به ريتانيا».

هه‌روه‌ها له ژماره 4485 ى روژنامه‌ى (جمهورى اسلامى)شدا، كه روژنامه‌يه كى فارسى زمانى ره سمى ئيرانى يه، راپورته هه‌واليك ده رباره‌ى بارى ژيانى دايكان له ئه‌لمانيا بلاوكراوه ته‌وه، روژنامه‌كه له‌م راپورته هه‌واله‌ى دا نووسيويه تى:

«به پيى هه‌والى ئاژانسى (إرنا) له (بون)ـه‌وه دائيره‌ى ئامارى ئه‌لمانى له سالى 1993دا له راپورتيكى خويدا ئاشكراى كرد كه ژماره‌ى ئه‌و دايكانه‌ى به تاقى ته نيا فه‌رزه ندانى خويان به خيو ئه‌كه‌ن سالانه له زياد بوونى به رده‌وامدايه. هه‌روه‌ها راپورته كه ئه‌وه‌ش ئاشكرا ئه‌كاتو ئه‌لى: ئيستا 455 هه‌زار دايك له وانه‌ى به تاقى ته نيا فه‌رزه ندانى خويان به خيو ئه‌كه‌ن له پاريزگاكانى روژهه‌لاتى ئه‌لمانيادا ئه‌ژين، كه ئه‌م ژماره يه‌ش له 21% ى تيكراى دايكان له‌م پاريزگايانه دا پيك ئه‌هينيت.

له به رامبه‌ر ئه‌مه‌شدا له 7 مليون دايك كه له پاريزگاكانى روژئاواى ئه‌لمانيا ئه‌ژين 915 هه‌زار دايكيان له‌وانه‌ن كه به تاقى ته نيا بارى مه‌سئوولييه تى به خيو كردن‌و په روه رده كردنى منداله كانيان ئه‌كيشن، ئه‌م ژماره يه‌ش له12% ى سه‌رجه‌مى دايكان له‌م پاريزگايانه دا پيك ئه‌هينيت.

به‌م پى يه له سه‌رجه‌مى9مليون‌و260هه‌زار دايك له ئه‌لمانيا مليونيك‌و 370 هه‌زار دايكيان ته نيا بالن‌و به ته نهايى منداله كانيان به خيو ئه‌كه‌ن.

هه‌روه‌ها به گويره‌ى ئه‌م راپورته له 46% ى ئه‌و دايكانه‌ى وان له پاريزگاكانى روژهه‌لات‌و له 30% ى ئه‌و دايكانه‌ى وان له پاريزگاكانى روژئاوادا به شيوه يه كى ره سمى شوويان نه كردووه‌و، له 43% ى ئه‌م دايكانه‌ش ته‌لاقيان له ميرده كانيان وه رگرتووه‌و لييان جيا بوونه ته‌وه، جا چونكه ريعايه‌ت‌و سه‌رپه رشتى مندال‌و فه‌رزه نديش له ئه‌لمانيا به ده ستى دايكانه ئه‌بى خوشيان بارى مه‌سئوولييه تى به خيو كردن‌و په روه رده كردنيان بكيشن.

كه له‌ويدا پتر له 26, 9 مليون دايك له ئه‌لمانيا مندال‌و فه‌رزه ندى نابالغى كه متر له 18 ساليا له‌لاى خويان راگرتووه‌و به خيويان ئه‌كه‌ن، له‌م دايكانه‌ش 4/5 مليونيان ناچارن نيوه روژ يا ته‌واوى روژه كه كومپليت له ده ره‌وه‌ى مال كار بكه‌ن، سه‌ربارى ئه‌ركه كانى ماله‌وه شيان‌و، ئه‌ركى په‌روه‌رده‌و خزمه‌تكردنى مناله كانيشيان.

شايانى باسه‌ريژه‌ى ته‌لاق له ئه‌لمانيا له ئيسته دا بوته دووچه ندانى ريژه يه‌ك كه له سالى 1968دا له‌سه‌رى بووه، كه ريژه كه له‌م سالانه‌ى دوايى دا له 65 هه‌زار حاله‌ت له سالى 1968دا سه‌ركه‌وتووه بو 135 هه‌زار حاله‌ت. هه‌روه‌ها سالانه كه له ئه‌لمانيا 390 هه‌زار په يمانى ژن‌و ميردايه تى تومار ئه‌كرى له 33%يان ـ واته سى يه كى ئه‌م ژماره يه ـ ته‌لاقو جيايى ئه‌كه‌ويته نيوانيان، بگره ئه‌م ريژه يه له شاره گه‌وره كاندا وه‌ك‌ شارى هامبورگ ئه‌گاته له 50% ش».

روژنامه‌ى «اطلاعات»يش له ژماره 20503 ى خويدا به پيى گوزارشتى (إرنا) له نه ته‌وه يه كگرتووه كانه‌وه راپورته هه‌واليكى بلاوكردوته‌وه‌و نووسيويه تى: «ئه‌و يارمه‌تى يانه‌ى كه ده‌وله تى ئه‌مريكا پيشكه‌ش به ريكخراوى ته ندرووستى جيهانى يونيسيف يان ئه‌كات له چاو داهاتى ميللى خويا له ناو هه‌ر بيست ولاته پيشه‌سازييه‌كه‌ى جيهاندا له هه‌موويان كه متره.

ئه‌م هه‌واله كه خه‌زينه‌ى چاوديرىو ريعايه تى مندالانى ريكخراوى نه ته‌وه يه كگرتووه كان ئاشكراى كرد ئه‌وه شى بلاوكرده‌وه‌و وتى: هه‌رچه ند ئه‌مريكا له دواى يابان به پيشكه شكردنى 7, 9 مليون دولار يارمه‌تى سالانه له پله‌ى دووه مدا قه رار ئه‌گرى له رووى ئه‌ندازه‌ى يارمه‌تيدانى يونيسيفه‌وه، به‌لام ئه‌م بره يارمه‌تى يه ته‌نها له 15, 0% ى برى داهاتى ميللى ئه‌مريكايه، له حاليكا به پيى داهاتى ميللى هوله نداو ولاتانى ئه‌سكه نده نافى له پله‌ى يه كه‌مدا قه رار ئه‌گرن، كه يارمه‌تييه كانى ئه‌م ولاتانه بو يونيسيف ئه‌گاته برى له 8, 0% ى داهاتى نه ته‌وايه تى يان.

ئه‌مه‌و جگه له‌وه‌ش كه به‌رپرسيارانى يونيسيف نيگه رانى خوشيان ده ربريوه له به رامبه‌ر هاتنه خواره‌وه‌و دابه زينى ئاستى يارمه‌تى يه ده ره كييه كانى ولاتانى سه‌رمايه دار بو ولاته تازه پيگه يشتووه كان، ئه‌م به رپرسانه له‌م باره يه‌وه ئاشكرايان كردو وتيان: وه‌ها شتيكيش له كاتيكا رووئه‌دا كه مه‌سه له‌ى يارمه‌تيدانى نه شونماو ته ندرووستى مندالان‌و چاككردنى هه‌لومه‌رجى كارى دايكان له ولاته تازه پيگه يشتووه كاندا ئه‌وپه رى گرنگىو بايه‌خ پيدان له خويا ئه‌خوازى.

به گويره‌ى ئه‌م راپورته سالانه 13 مليون مندال له جيهاندا به هوى نه خوشى سيلو سكچوون‌و گرانه تاوه گيانى خويان له ده ست ئه‌ده‌ن.

هه‌روه‌ك200 مليون منداليش له جيهاندا گيروده‌ى كه ميى قيتامين(A) ين له له شياندا كه كه ميى زورى ئه‌م قيتامينه‌ش له له شدا ئه‌بيته هوى له ده ستدانى بينايى چاو!!!».

له راپورته هه‌واليكى تريشدا كه روژنامه‌ى «اطلاعات»ى فارسى زمانى ره سمى ئيران له ژماره (20370) ى 15 ديسه مبه‌رى 1994دا بلاوى كردوته‌وه ئه‌مه‌ى خواره‌وه هاتووه:

«له تاران ئاژانسى إرنا ئاشكراى كرد; بوونى نزيكه‌ى نيو مليون مندالى ويل‌و بى په نا له ئه‌مريكا جاريكى تر باسو مه‌سه له‌ى دامه‌زراندنى هه‌تيووخانه كان ده خاته‌وه سه‌ر ميزى ليكولينه‌وه مه‌سه‌له‌يه‌ك كه كومه‌لگاى ئه‌مريكا به شتيكى عه‌يبو زشتى ئه‌زانى بو خوى!!.

خانم سوزان فيلدز تويژ كارى روژنامه‌ى واشه نگتون تايمز نووسيويه تى: به شى زورى ئه‌و مندالانه‌ى كه بى سه‌رپه رستن‌و له ئاميزى ئه‌و خيزانانه دا ئه‌ژين كه به حه‌زى خويان راگيريان كردوون لاى خويان زورجار لييان ئه‌درىو سووكايه تىيان پى ئه‌كرىو به د  ره فتارىيان ده رحه‌ق ئه‌كرى، به لكو له هه‌ندى كاتدا ئه‌شكوژرين.

فيلدز ئه‌لى: بى شك جورى مامه‌له‌و هه‌لسوكه‌وتى كومه‌ل له گه‌ل فه‍رزه ندو روله كانى خويا نيشانه‌يه‌كى هه‌ره گرنگه له سه‌ر ناسنامه‌ى راسته قينه‌ى ئه‌و كومه‌له.

ديسان له دريژه‌ى قسه كانيا ئه‌لى: روژ به روژ ژماره‌ى مندالانى ويل‌و بى په نا له ئه‌مريكا روو له زوربوون ئه‌كا، ته‌نانه‌ت پوليس هه‌ندى جار مندالى تازه له دايك بووى له بوشكه‌و به‌رميلى زبله‌كاندا دوزيوه ته‌وه. له‌وه‌ها حاله‌تيكا به ته‌نيا يارمه‌تييه‌داراييه‌كان بو دايكان به‌س نىيه، به‌لكو شته‌كه پيويستى به دامه‌زراندنى چه‌ند شوينيكى تايبه‌ت هه‌يه بوجيبه جى كردنى داخوازىيه ئه‌ساسى يه‌كانى ئه‌م مندالانه».