كارو به‌رهه‌م له ئيسلامـدا

ماناى كارو به‌رهه‌م

كار: بريتى‌يه له ووزه ‌يان هه‌ول‌و تيكوشانى بزيو: كه له‌لايه‌ن مروقه‌وه ئه‌نجام ده‌دريت له پيناوى به‌ده‌ستهينان يان به‌رهه‌م هينانى شتيك كه ده‌بيته هوى تير كردنى (وه‌لامدانه‌وه‌ى) پيويستىيه‌كى(1) حه‌لالى ديارى كراو.

به‌رهه‌م: بريتىيه‌ له‌و كه‌لوپه‌ل خه‌د‌ماتانه‌ى كه هه‌ول‌و تيكوشانى مروف به‌شدارى ده‌كات له به‌ديهينانياندا بو تير كردنى پيويستىيه‌ك.

ـــــــــــــــ

1- پيويستى بوون به شتيك، يانى نه‌بوونى ئه‌و شته له‌ ده‌ستداو خوش‌ويستى ئه‌و شته له‌لايه‌ن مروقه‌وه، يانى نيازى پىيه‌تى. الراغب الاصفهانى/ معجم مفردات الفاظ القرآن.

كه واته پيويستى بريتىيه له له‌ده‌ستدا نه‌بوونى كه لوپه‌ل‌و خه‌ده‌مات‌و هه‌ست كردن به‌وه‌ى كه مروف نيازى پىيه‌تى‌و ده‌يه‌ويت، پيويستىيان ماددى ده‌بيت: وه‌كو پيويستى به خواردن‌و جل‌و به‌رگ‌و چاره‌سه‌ر كردنى نه‌خوشى‌و هوكانى گواستنه‌وه، يان بيرى‌و ده‌روونى ده‌بيت: وه‌كو پيويستى به هيمنى‌و ئاسايش‌و زانيارى.. هتد.

 

له‌وانه‌يه ئه‌و به‌رهه‌مه كه‌لوپه‌ليك بيت، يان خدمه‌تيك. وه خستنه‌كه رو به كارهينانى ووزه‌، خوى ده‌نوينيت له‌به‌رهه‌م هينانى كه‌لوپه‌ل‌و خه‌ده‌ماتدا، دكتورو دارتاش‌و كريكارو بارهه‌لگر، هه‌ر يه‌كيكيان ووزه‌و تواناى مروقايه‌تى خوى به‌ كار ده‌هينيت له بو تير كردنى پيويستىيه‌كى ديارى كراودا، چونكه كار ئه‌و كوشش‌و، هيزه مروقىيه‌يه‌ كه له‌گه‌ل مادده‌ سه‌ره‌تايى‌يه‌كاندا ريك ده‌كه‌ويت‌و ته‌فاعول ده‌كات بو هينانه‌كايه‌ى كه‌لوپه‌ليكى ماددى، يان تير كردنى پيويستى‌يه‌كى بيرى يان ده‌روونى، وه‌كو كورسى‌و په‌رتوك‌و، چاره‌ سه‌ر كردنى نه‌خوشى‌و، هونراوه‌يه‌كى شيعرى.. هتد.

ئيسلام‌ ماناى پيويستى‌و كارو به‌رهه‌مى ديارى كردووه‌و پيكهينه‌ره‌كانيانى روون كردوته‌وه، له چه‌ند ده‌ق‌و تيگه‌ييشتنيكدا وه روونى كردوته‌وه‌ كه ووزه‌ى مروقايه‌تى به ته‌فاعول كردنى له‌گه‌ل عه‌ناصره‌كانى سرووشتدا ده‌بيته هوى به‌رهه‌م هينانى ئه‌و كه‌لوپه‌لانه‌ى مروف به هويانه‌وه پيويستى‌يه ماددىيه جوراوجوره‌كانى پى تير ده‌كات‌و كه‌لينه‌كانى ژيانى پى پر ده‌كاته‌وه، وه‌كو خواردن‌و جل‌و به‌رگ‌و ده‌رمان.. هتد.

قورئانى پيروز له زور شويندا ده‌ستى راكيشاوه‌و له زور شوينى تردا ئاشكراى كردووه‌و روونى كردوته‌وه ‌كه سرووشت سه‌رچاوه‌ى سامانه‌و، عه‌مبارى پيويستىيه مروقايه‌تىيه‌كانه‌، وه ئه‌م سامانه سرووشتىيه ناتوانريت به كار بهينريت‌و سودى لى وه‌ربگيريت، مه‌گه‌‌ر مروف هه‌ول‌و كوششى پيويستى له‌گه‌لدا بخاته كاره‌وه، جا ئه‌و كاته ته‌فاعول به‌دى ديت له نيوان كوشش‌و ووزه‌ى مروف له‌لايه‌ك، وه عه‌ناصره‌كانى سرووشت‌و پيت‌و به‌ره‌كه‌تى زه‌وى له‌لايه‌كى تره‌وه، تاوه‌كو هه‌موو پيويستىيه‌كى مروقى تير بكات كه عه‌ناصره‌كانى له سرووشتدا هه‌ن به شيوه‌يه‌كى ئازادو سه‌ربه‌ست پيش ئه‌وه‌ى مروف ده‌ستيان تيوه بدات.

خواى گه‌وره فه‌رموويه‌تى:

(وجَعَلَ فيها رَواسي من فوقها، وبارك فيها، وقدر فيها أقواتها في أربعة أيامٍ سواءً للسائلين). (فصلت/ 10)

يانى: شاخى له‌سه‌ر زه‌وىدا درووست كردو، هه‌موو خيرو پيت‌و به‌ره‌كه‌ته‌كانى تيا به‌دى هينا، وه هه‌موو رزق‌و روزى‌و خوارده‌مه‌نىيه‌كانى تيدا خه‌لق كرد، به چوار روژ بو هه‌موو ئه‌وانه‌ى پيويستى‌يان پىيان هه‌يه‌و داواى خواردن ده‌كه‌ن‌، به شيوه‌يه‌كى يه‌كسانى‌و هيچ مه‌خلوقيكى سه‌رزه‌وى له مروف‌و ئاژه‌ل‌و رووه‌ك بى به‌ش نابن له‌و به‌هره‌ يه‌زدانىيانه.

(هو الذي خلقَ لكُمْ مافي الأرض جميعاً ثٌم استوى إلى السماءِ فسوَاهُنَ سَبْعَ سماوات وهو بكل شيءٍ عليم). (البقرة/ 29)

يانى: خوا هه‌موو ئه‌‌و شتانه‌ى بو ئيوه به‌ديهينا كه له‌زه‌وى دان، پاشان به‌ويست‌و ئيراده‌ى مه‌زنى خوى ئاسمانى كرد به حه‌وت ئاسمانه‌وه‌و، خوا ئاگاى له هه‌موو شتيكه‌و هه‌موو زانستىيه‌كى هه‌يه.

(أوَلَم يروا أنا خلقْنا لَهم مِما عَمِلت أيدينا أنعاماً فهم لها مالكون وذللناها لهم، فمنها رَكوبُهُمْ ومنها يأكُلُونَ* ولَهُمْ فيها منافعُ ومشاربُ أفلا يشكرون).(يس/ 71ـ 73)

يانى: ئايا سه‌يرى ئه‌و ئاژه‌لانه‌يان نه‌كردووه‌ كه ئيمه خه‌لقمان كردوون‌و ئيستا ئه‌وان يانى مروف خاوه‌نى ئه‌و ئاژه‌لانه‌ن (وه‌كو حوشترو گا.. هتد)، ئه‌و ئاژه‌لانه‌مان بو ئه‌وان مالى كردو خستمانه ژير ركيفى يانه‌وه، هه‌م سواريان ده‌بن‌و كاريان پى ده‌كه‌ن‌و هه‌م له گوشت‌و به‌روو بوومه‌كانيان ده‌خون، وه قازانج‌و خواردن‌و خواردنه‌وه به ده‌ست ده‌هينن له‌و ئاژه‌لانه، به‌لام ئايا بو چى سوپاسى خوا ناكه‌ن بو ئه‌و هه‌موو نيعمه‌تانه‌ى داويه‌تى به مروف.

(الله الذي خلق السماوات والأرض وأنزل مِنَ السماء ماءً فأخرج به من الثمراتِ رزقاَ لكُمْ، وسخَرَ لكُمُ الفلك لتجري في البحر بأمرهِ، وسخَرَ لكم الأنهارَ* وسخَرَ لكُم الشمسَ والقمرَ دائبين وسخَرَ لكم الليل والنهار* وآتاكُمْ من كُلِ ماسألتموه، وإن تَعُدوا نعمةَ اللهِ لاتحصوها، إن الإنسان لظلومٌ كفار).(ابراهيم/ 32 ـ 34)

يانى: خواى ئيوه ئه‌و خوايه‌يه كه ئاسمانه‌كان‌و زه‌وى خه‌لق كردوه‌و له ئاسمانه‌وه ئاوى بو ناردوونه‌ته خواره‌وه به شيوه‌ى باران‌و به هوى ئه‌و ئاوه‌وه به‌روو بوومى كشتوكالى بو ئيوه به‌رهه‌م هيناوه كه رزق‌و روزى‌‍يه بو ئيوه، هه‌روه‌ها كه‌شتى خستوته گه‌ر بوتان كه له ده‌ريادا به فه‌رمانى خوا ده‌روات‌و هاتو چو ده‌كات، رووباره‌كانيشى خستوته ژير ركيفتانه‌وه تاوه‌كو سوديان لى وه‌ربگرن خورو مانگى بو گه‌راندوون كه به‌رده‌وامن له كمهه‌لهاتن‌‌و ئاوابوون‌دا‌و شه‌وو روژيشى بو هيناونه‌ته‌ كايه‌وه، وه هه‌رچى شتيكتان ويستبيت‌و پيويستتان بيت له ژياندا، خوا بوى به‌ديهيناون، جا ئه‌گه‌ر نيعمه‌ته‌كانى خوا بژميرن ناتوانن بزانن چه‌نده، يانى له ژماردن نايه‌ن، به‌لام له‌گه‌ل ئه‌وه‌شدا مروف سته‌م ده‌كات‌و شوكرى نيعمه‌ته‌كانى خوا ناكات، وه ئه‌وه‌ى شوكرى نيعمه‌ته‌كانى خوا نه‌كات، ماناى ئه‌وه‌يه خوا ناناسيت‌و نرخى ئه‌و نيعمه‌تانه نازانيت.

(والأرض مددناها وألقينا فيها رواسي وأنبتنا فيها مِنْ كل شيءٍ مَوْزونٍ* وجعلنا لكُمْ فيها مَعايش ومن لستُمْ له برازقين* وان مِنْ شيءٍ إلا عِندنا خزائنهُ، وما نُنزلهُ إلا بقدرٍ معلوم).(الحجر/ 19 ـ 21)

يانى: زه‌ويمان پان‌و به‌رين كرده‌‍وه‌و شاخ‌و كيوه‌كانمان تيدا دروست كردو، له هه‌موو شتيك به پىى ئه‌ندازه‌يه‌كى حسابكراوو كيشراوشتمان تيا چاندو تييدا دروستمان كرد، هه‌روه‌ها بو ئيوه‌و بو هه‌موو گيانه‌وه‌ره‌كانى تر رزق‌و روزيمان هينايه‌ دى، ئه‌و گيانه‌وه‌رانه‌ى كه ئيوه رزق‌و روزىيان ناده‌ن، وه شتيك نىيه كه له‌ لاى خواى گه‌وره عه‌مبارو سه‌رچاوه‌كه‌ى نه‌بيت، كه به پىى راده‌و ئه‌ندازه‌يه‌كى ديارى كراو له‌لايه‌ن خواوه ده‌خريته‌ سه‌ر زه‌وى.

ئه‌م كومه‌له ده‌قه قورئانىيه ‌كه هيناماننه‌وه، چه‌ند تيگه‌يشتن‌و بيريكى بنچينه‌يىمان بو ده‌رده‌خه‌ن كه به شيوه‌يه‌كى روون‌و وورد ره‌ئى ئيسلاممان بو ديارى ده‌كه‌ن، سه‌باره‌ت به‌وه‌ى كه زه‌وى‌و هه‌موو ئه‌و شتانه‌ى له‌سه‌ر زه‌وى دان سه‌رچاوه‌ى سامان‌و، چاوگه‌ى بنچينه‌يين بو سامان، كه بو مروف به‌ديهينراون‌.

(والأرض وضَعها للأنام* فيها فاكهةً والنخلُ ذاتُ الأكمام* والحبُ ذو العصْفِ والريحان). (الرحمن/10 ـ 12)

يانى: خوا زه‌وى داناوه بو ئه‌و مه‌خلوقاتانه‌ى له سه‌رى ده‌ژين له ئاده‌مزادو ئاژه‌ل، كه ئه‌و زه‌وىيه هه‌موو جوره به‌رووبوميكى تيدايه له‌گه‌ل دار خورمادا كه دواى گول كردن‌و هه‌لبه‌ستنى گوله‌كه به‌رووبوومى ئه‌و دره‌خته له كاتى سه‌رهه‌لدانى‌دا له جيگاى ئه‌و گوله ديته ده‌ره‌وه كه ليره‌دا به (اكمام) ناوى بردووه، هه‌روه‌ها ئه‌و رووه‌كانه هه‌م تووو دانه‌ويله‌و به‌رهه‌ميان هه‌يه، ، وه هه‌م گه‌لاو لق‌و پوپ، به‌رهه‌م‌و دانه‌ويله‌كانيان خواردنى ئاده‌مزاده‌و گه‌لاو لق‌و تويكل‌و.. هتد خواردنى ئاژه‌له، هه‌روه‌ها عه‌ترو بونى خوش‌و ره‌نگى دلفرينى هه‌يه.

ئه‌گه‌ر بيت‌و جاريكى تر چاوبگيرين به‌و ده‌قه قورئانىيانه‌ى كه هيناماننه‌وه‌و لىيان وورد ببينه‌وه، ده‌توانين بيروراى ئيسلام به‌ده‌ستبهينين به شيوه‌يه‌كى روون ئاشكرا له‌م چه‌ند رسته قورئانىيانه‌دا:

(وَباركَ فيها، وقَدرَ فيها أقواتها).

هه‌موو خيرو پيت‌و به‌ره‌كه‌ته‌كانى تيدا به‌دى هيناو، هه‌موو رزق‌و روزى‌و خوارده‌مه‌نىيه‌كانى تيدا دروست كرد.

(هو الذي خلقَ لكم مافي الأرضِ جميعاً).

خوايه كه هه‌موو ئه‌و شتانه‌ى له زه‌ويدان بوى به‌دى هيناون.

(خلقْنا لهم مِما عَمِلتْ أيدينا).

به‌رهه‌مى كارى ده‌ستى خومانمان بو به‌ديهينان.

(فمنها رَكُوبُهُمْ ومنها يأكلون).

هه‌م سواريان ده‌بن‌ وه هه‌م لىيان ده‌خون.

(وأنزلَ مِنَ السماءِ ماءً فأخرجَ بهِ من الثمراتِ رزقاً لكُمْ).

له ئاسمانه‌وه ئاوى بو ناردوونه‌ته خواره‌وه به شيوه‌ى باران، كه به هويه‌وه به‌رووبوومى كشتوكالى بو ئيوه به‌ديهيناوه كه رزق‌و روزىيه.

(وَسخَرَ لكُمُ الأنهار).

رووباره‌كانى خستوته ژير ركيفتانه‌وه.

(وسخرَ لكم الشمسَ والقمر).

خورو مانگى بو خستوونه‌ته‌گه‌ر.

(وسَخَرَ لكُمُ الليلَ والنهارَ).

شه‌وو روژيشى بو هيناونه‌ته‌كايه‌وه.

(وآتاكُمْ مِنْ كل ماسألتموهُ).

هه‌رچى شتيكتان‌ ويستبيت بوى به‌ديهيناون‌و داوينه‌تى.

(وجَعلْنا لكم فيها معايشَ).

ئامرازو هوكانى ژيان گوزه‌راندنمان بو ئيوه هينايه‌كايه‌وه له زه‌وى‌دا.

جا ئه‌م بيره‌سه‌ره‌كىيانه‌ى كه له قورئاندا هاتوون ئه‌وه ده‌ستنيشان ده‌كه‌ن كه سرووشت‌و هه‌موو شتيك له سرووشتدا، له زه‌وى‌و خورو مانگ‌و ئاوو هه‌واو ئاژه‌ل‌و رووه‌ك‌و ده‌رياكان.. هتد، له بو خزمه‌ت‌و به‌رژه‌وندى‌و قازانجى مروقن، وه زه‌وى عه‌مبارى سامان‌و سه‌رچاوه‌ى سه‌ره‌كى به‌ده‌ستهينانى سامانه:

(وَقدرَ فيها أقواتها).

(وَجعلْنا لكُمْ فيها مَعايش).

يانى: هه‌موو قازانج‌و خيرو خوشى‌و ئامرازه‌‌كانى ژيان كه مروف سووديان لى وه‌رده‌گريت‌و، پيويستىيه‌ گرنگه‌كانى مروف تيرده‌كه‌ن‌و جىبه‌جى ده‌كه‌ن بو دريژه‌دان به ژيانى.

پاش ئه‌وه‌ى قورئان ئه‌م راستىيه‌ ئابوورىيه‌ى ده‌ربرى‌و بريارى له سه‌ردا، تيروانينى خوى ديارى كرد سه‌باره‌ت به سه‌رچاوه‌ى سه‌ره‌كى بو سامان‌و، هاته سه‌ر قوناغى دووه‌م، كه قوناغى به‌رهه‌م هينان‌و سوود وه‌رگرتنه له‌و خيرو پيت‌و فه‌رانه، وه روونى كردوته‌وه كه ئه‌م سوودو خيره سرووشتىيانه‌ى له سرووشتدا هه‌ن، ناتوانريت سووديان لى وه‌ربگيريت تا دواى ئه‌وه‌ى هه‌ول‌و تيكوشانى مروف‌ له‌گه‌لياندا ده‌كه‌ويته كاره‌وه‌و ته‌فاعوليان له‌گه‌لدا ده‌كات بو به‌ده‌ستهينانيان، جا چى به هوى وه‌رگرتنيانه‌وه بيت به شيوه‌يه‌كى راسته‌و خو له سرووشت، وه‌كو راوكردنى نيچيريك‌و برينه‌وه‌ى دره‌ختيك له جه‌نگه‌ليكداو، ده‌رهينانى نه‌وت له بيريك‌و وه‌رگرتنى ئاو له روباريك، يان به هوى گورين‌و ده‌ستكارى كردنى ئه‌و شته‌و گورينى له دوخيكه‌وه بو دوخيكى ترو له شيوه‌يه‌كه‌وه بو شيوه‌يه‌كى تر كه به قازانجى مروف بيت‌و باشترو گونجاوتر سوودى لى وه‌ربگريت‌و پيويستىيه‌كانى جىبه‌جى بكات، وه‌كو پيشه‌سازى‌و گه‌شه پيدانى پيشه‌ سازى‌و گونجاندنيان به شيوه‌يه‌كى باشتر، هه‌روه‌كو چون له كاتى درووست كردنى كوتال‌و قوماش‌و ئاميرى كاره‌بايى‌و، ئامرازه‌كان‌و هوكانى گواستنه‌وه‌و، سيسته‌م‌و ئاميرو ده‌رمانى پزيشكى.. هتد، به‌رچاو ده‌كه‌ويت.