مال‌و سامان له خزمه‌تى مروقدا

هه‌ر كه‌سيك وورد ببيته‌وه له ئايه‌ته‌كانى قورئانى پيروز‌و، بيه‌ويت به هويه‌وه تيگه‌يشتنى ئيسلام به ده‌ستبهينيت سه‌باره‌ت به سامان‌و مال‌و كه‌لوپه‌ل‌و هه‌موو ئه‌و شتانه‌ى كه له وانه‌ن مروف سووديان لى وه‌ربگريت، ده‌بينيت قورئان سه‌يرى هه‌موو ئه‌و به‌ديهينراوانه ده‌كات وه‌كو ئامرازيك بو تير كردنى پيويستى‌و ويسته حه‌لاله مروقايه‌تىيه‌كان‌و به‌س.

وه ئيسلام به‌رده‌وام هانى مروف ده‌دات‌ تاوه‌كو له ده‌روونه‌وه دوور بكه‌ويته‌وه له خوش‌ويستى پاره‌و سامان‌و، خوى پيوه نه‌به‌ستيته‌وه، هه‌ر بويه ده‌بينين هه‌ميشه زه‌مى خوش‌ويستنى مال‌و سامان ده‌كات‌و، نارازى‌يه به كو كردنه‌وه‌و كه‌له‌كه كردن‌و، عه‌مبار كردنى له پيناوى ده‌وله‌مه‌ندى‌دا، به بى ئه‌وه‌ى مروف پيويستىيه‌كى ئه‌وتوى پى بى، وه مروف دوور ده‌خاته‌وه له‌و ره‌فتاره ئابوورىيه‌ زيان گه‌يه‌نه‌رانه، وه بريار ئه‌دات له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى: مال‌و سامان‌و به‌رهه‌مه‌كان روليكى ئابوورى‌و خزمه‌تكردنيكى كومه‌لايه‌تىيان هه‌يه كه ئه‌نجامى ئه‌ده‌ن له پيناوى به‌رده‌وام بوونى ژياندا.

وه شتيكى ره‌واو دروست نىيه كه مروف ئه‌و شتانه بكات به مه‌به‌ست‌و ئامانجيك‌و هه‌ول‌و كوششى خوى ته‌رخان بكات بو به‌ده‌ستهينانيان‌و گه‌يشتن پىيان، هه‌ر بويه ئيسلام كو كردنه‌وه‌و عه‌مبار كردن‌و كه‌له‌كه كردنى پاره‌و سامانى قه‌ده‌غه كردو‌ه‌و نايه‌ليت مروف پاره‌و سامانه‌كه‌ى دوور بخاته‌وه له ريره‌وى ژيانى ئابوورى.

ئيسلام پى داده‌گريت له‌سه‌ر ئه‌م تيگه‌يشتنه گرنگه ئابوورىيه‌و كار ده‌كات بو ئه‌وه‌ى له نيو خه‌لكىدا بالوى بكاته‌وه‌و گه‌شه‌ى پى بدات به ريگاى گيانى‌و ياسايى، تاوه‌كو ته‌وقى خوش‌ويستنى پاره‌و سامان‌و ده‌وله‌مه‌ندى زياد له سنوور، بشكينيت‌و، دژى سته‌م‌و چه‌وساندنه‌وه‌ى ئابوورى رابووه‌ستيت، بو ئه‌وه‌ى مال‌و سامان‌ رولى سرووشتى خويان بنوينن له نيو كومه‌لگاى مروقايه‌تى‌دا، وه هه‌موو پيويستىيه مروقىيه‌كان تير بكات به بى ئه‌وه‌ى تاقميك ده‌ست بگرن به‌سه‌ر ئامرازو هوكانى سامان‌و ده‌وله‌مه‌نديتىدا له‌سه‌ر حسابى چينه هه‌ژارو چه‌وساوه‌و ده‌ست كورته‌كان.

خواى گه‌وره فه‌رموويه‌تى:

(كَلا بَلْ لاتكرمونَ اليتيمَ* ولاتحاضون على طعام المسكين* وتأكُلُونَ التُراثَ أكلاً لمّا* وتُحبُونَ المالَ حُبّاً جَمّا). (الفجر/17 ـ 20)

يانى: نه‌خير، خوا سه‌يرى رواله‌تتان ناكات، ناوه‌روك‌و مه‌به‌ست‌و ئامانج‌و ره‌فتارو كردارتان له به‌رچاو ده‌گريت، به‌لام ئيوه هه‌رگيز يارمه‌تى هه‌تيوو بيوه‌ ژن‌و بى ده‌سه‌لات‌و هه‌ژار ناده‌ن‌و لايان لى ناكه‌نه‌وه‌و سته‌ميان لى ده‌كه‌ن‌و ميراتى هه‌تيو كه‌وتووه‌كان ده‌خون‌و، پاره‌و مال‌و سامانتان خوش ده‌ويت‌و هه‌ولئه‌ده‌ن كه‌له‌كه‌ى بكه‌ن له‌لاى خوتان.

(كلا إنّ الانسانَ ليطْغى* أنْ رآه استغنى). (العلق/ 6 ـ 7)

يانى: نه‌خير مروف هه‌روا نامينيته‌وه، كاتيك ببينيت (هه‌ست بكات) ده‌وله‌مه‌ند بووه‌ چ له‌لايه‌نى زانستىيه‌وه بيت يان له‌لايه‌نى پول‌و پاره‌و سامانه‌وه، له خوى ده‌رده‌چيت‌و خوى به زل ده‌زانيت‌و ملهوريتى‌و سته‌مگه‌ريتى ده‌كات.

(وَيْلٌ لِكُلّ هُمزةٍ لُمَزَة* الذي جَمَعَ مالاً وعَددهُ* يَحْسَبُ أنّ مالهُ أخلَدَهُ* كلا ليُنبذنَ في الحُطمة). (الهمزة/ 1 ـ 4)

يانى: واى به حالى هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ى گالته به خه‌لكى ده‌كه‌ن‌و ناوو ناتوره‌يان بو ئه‌دوزنه‌وه‌و عه‌يب بو خه‌لكى دروست ده‌كه‌ن، ئه‌وه‌شى كه خوى سه‌رگه‌رم ده‌كات به مال‌و سامان كو كردنه‌وه‌و خوشى دى كه‌ هه‌ميشه له بيرى مال‌و پاره‌و سامان ژماردندا بيت، وا ده‌زانيت كه ئه‌و مال‌و سامانه له‌مه‌رگ‌و چاره نووسى دوورى ده‌خاته‌وه‌و قوتارى ده‌كات، به‌لام وا نابيت، ئه‌و جوره كه‌سانه فرى ده‌درينه ناو دوزه‌خه‌وه‌و جه‌هه‌ننه‌م جيگايان ده‌بيت.

(والذينَ يُكْنِزُونَ الذهَبَ والفِضةَ ولايُنفقونها في سبيلِ اللهِ فَبشرهُمْ بعذابٍ أليم). (التوبة/ 34)

يانى: ئه‌وانه‌ى زيرو زيو كو ده‌كه‌نه‌وه‌و له ريگاى خوادا خه‌رجى ناكه‌ن‌و به كارى ناهينن، مژده‌ى ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌يه‌كى سه‌ختيان پى بده‌.

(فاتَقُوا الله ما استطعتُمْ واسمَعُوا وأطيعوا وأنفقوا خيراً لأنفُسِكُم وَمَنْ يُوقَ شُحَ نفسهِ فاولئكَ هُمُ المُفلحون). (التغابن/ 16)

يانى: ئه‌ى برواداران خوتان بپاريزين له سه‌رپيچى كردنى فه‌رمانه‌كانى خوا وه تا ئه‌توانن په‌يره‌وى له فه‌رمانه‌كانى خوا بكه‌ن، باش گوىرايه‌لى بكه‌ن بو ئاموژگارى‌و بنه‌ره‌ته ئايينى يه‌كان‌و مل كه‌چى يه‌زدان‌و فه‌رمانه‌كانى بن وه خيرو خيرات بكه‌ن‌و يارمه‌تى خه‌لكى بده‌ن به پاره‌و سامان‌و زانستى، كه ئه‌وانه‌ش بو خوتان‌و داهاتووتان چاكه، وه هه‌ر كه‌سيك دوور بكه‌ويته‌وه له چاوچنوكى‌و ره‌زيلى‌و ده‌ست ته‌نگى، ئه‌وا له ريزى سه‌ركه‌وتووه‌كاندايه، ئه‌وانه‌ى به به‌هه‌شت شاد ده‌بن.

(ما أفاءَ اللهُ على رسولهِ مِنْ أهلِ القُرى فللهِ وللرسولِ ولذي القُربى واليتامى والمساكين وابن السبيل كي لايكونَ دَولَةً بين الأغنياء مِنْكم وما آتاكُمُ الرسولُ فخُذوه وما نهاكُم عنهُ فانتهوا، واتقُوا اللهَ إنّ اللهَ شديدُ العقاب). (الحشر/ 7)

يانى: ئه‌گه‌ر هاتوو كافره‌كان جه‌نگيان به‌رپا كرد دژى ئيسلام‌و موسولمانان، وه پيش ئه‌‍وه‌ى كوشتار بكه‌ويته نيوانه‌وه (شه‌ر رووى نه‌دابيت)و ئه‌و كافرانه خويان ته‌سليمى موسولمانه‌كان كرد، ئه‌وا مال‌و سامانه‌كانيان دابه‌ش ناكريت به‌نيو سه‌ربازه موسولمانه‌كاندا هه‌روه‌كو ده‌ستكه‌وتى جه‌نگ‌، به‌لكو ئه‌و مال‌و سامانه‌ى كافره‌كان به (فيء) ناوده‌بريت‌و تايبه‌تىيه به خواو پيغه‌مبه‌رو خزم‌و كه‌سوكاره‌كانىيه‌وه له‌گه‌ل هه‌تيوو هه‌ژارو بى ده‌ره‌تانه‌كاندا، يانى ئاواره‌كان ئه‌وانه‌ى له ئاوو خاكى خويان دوور كه‌وتوونه‌ته‌وه، بو ئه‌وه‌ى ئه‌و (فيء)ه نه‌كه‌ويته ده‌ست ده‌وله‌مه‌نده‌كانتان‌و هه‌ژاره‌كان بى به‌ش بن لىى هه‌روه‌كو چون له كاتى جاهيليه‌تدا ئه‌و (فيء)ه ده‌ست ده‌وله‌مه‌ندوو ده‌سه‌لاتدارانى جاهيليه‌ت ده‌كه‌وت‌و به ئاره‌زووى خويان په‌رژو بلاويان ده‌كرده‌وه له نيو خوياندا.

جا پيغه‌مبه‌ر (ص) هه‌رچى فه‌رمان‌و ئاموژگارى‌و رىو شوينيكى بو دانان ئه‌وا به قسه‌ى بكه‌ن‌و په‌يره‌وى لى بكه‌ن‌و دوور بكه‌ونه‌وه له‌و شتانه‌ى ئيوه قه‌ده‌غه ده‌كات لىى، وه‌ له خوا بترسن‌و په‌يره‌وى لى بكه‌ن چونكه سزاى يه‌زدانى زور سه‌خت‌و دژوارو ناخوشه.

(ولا تأكُلُوا أموالَكُمْ بينكُمْ بالباطلِ، وتُدلوا بها الى الحُكامِ لِتأكُلوا فريقاً منْ أموالِ الناسِ بالاثم وأنتم تعلمونَ). (البقرة/ 188)

يانى، هه‌رگيز ده‌ست مه‌ده‌ن له مال‌و سامانى يه‌كترى به ناره‌وايى، يان به ناوى سه‌رانه‌و به‌رتيله‌وه بيده‌ن به ده‌سه‌لاتدارو فه‌رمانره‌واكان تاوه‌كو هه‌نديكتان به ناره‌وايى‌و كه‌چى، سامانى هه‌نديكى ترتان بخون له كاتيكدا به باشى ده‌زانن خواى گه‌وره ئيوه دوور ده‌خاته‌وه له شتى حه‌رام‌و سامانى يه‌كترى زه‌وت كردن.

(قُلْ لعبادي الذينَ آمنوا يُقيموا الصلاةَ ويُنفقوا مِمّا رزَقناهُمْ سِراً وعلانيةً). (ابراهيم/ 31)

يانى: ئه‌ى موحه‌ممه‌د (ص) تو به به‌نده‌ برواداره‌كانم بلى كه نويژ بخوينن ـ چونكه نويژ خويندن‌و ئه‌نجام دانى نويژ مروف دوور ده‌خاته‌وه له خراپه ـ و له‌و رزق‌و روزى‌و مال‌و سامانه‌ى خوا پىى داوون، به ئاشكراو به‌نهينى خه‌رج بكه‌ن‌و سه‌رف بكه‌ن له ريگاى خواو به‌رژه‌وه‌ندى موسولماناندا.

(والذين في أموالِهِمْ حق مَعلومُ* للسائِلِ والمَحروم). (المعارج/ 24 ـ 25)

يانى: ئه‌وانه‌ى له مال‌و سامانى خويان به‌شيك ديارى ده‌كه‌ن بو خير كردن‌و ده‌ستگرتنى ئه‌وانه‌ى هه‌ژارو ده‌ست كورتن‌و داواى خير ده‌كه‌ن‌و ئه‌وانه‌ى له مال‌و سامانى دنيا بى به‌شن‌و له روويان نايه‌ت داواى خير بكه‌ن، جا ئه‌و كه‌سانه‌ى خير ده‌كه‌ن به‌و هه‌ژارو ده‌ست كورتانه، خواى گه‌وره ده‌يانخاته ژير بارانى ره‌حمه‌تى خويه‌وه.

له پال ئه‌و ده‌قه قورئانىيانه‌دا كه بو نموونه هيناماننه‌وه، له سوننه‌تى پيغه‌مبه‌ريشدا (ص) چاومان ده‌كه‌ويت به زور فه‌رمووده‌ كه ئامانجه‌كانى قورئان شى ده‌كه‌نه‌وه‌و روونى ده‌كه‌نه‌وه‌و، پانتايى بيرى ئابوورى ئيسلام فراوان ده‌كه‌ن، كه هه‌ر هه‌موويان بناغه‌و سه‌ر چاوه‌ى بنچينه‌يين بو دارشتنى ريره‌وى ئابوورى له ئيسلامدا.

جا ئه‌و ده‌قانه‌ى ليره‌دا ده‌يانخه‌ينه به‌رچاوتان به‌شيكى كه‌من له سه‌دان ئايه‌ت‌و فه‌رمووده‌و ده‌قى ئايينى كه باسى مال‌و سامان‌و به‌رهه‌م‌و، دابه‌شكردن ده‌كه‌ن‌و هه‌لويستى‌و روون‌و ئاشكراى ئيسلام ده‌رده‌برن به‌رامبه‌ر ئه‌و واژه‌ ئابوورىيه‌ گرنگانه‌ له ژيانى كومه‌لايه‌تى‌‌و گوزه‌راندنى مروقدا.

هه‌روه‌كو چون له قورئانى پيروزدا چه‌ند ئايه‌تيكمان خوينده‌وه كه باسى مال‌و سامان ده‌كه‌ن، له سوننه‌تيش‌دا چاومان ده‌كه‌ويت به چه‌ندين فه‌رمووده‌ كه باسى هه‌مان بابه‌ت ده‌كه‌ن‌و تيگه‌يشتنه‌كانى قورئان شى ده‌كه‌نه‌وه، كه له‌وانه ئه‌م چه‌نده فه‌رمووده‌يه هه‌لده‌بژيرين:

(إنما وضعت الزكاة اختباراً للأغنياء، ومعونة للفقراء، ولو أن الناس أدوا زكاة أموالهم مابقي مسلم فقيراً محتاجاً، ولاستغنى، بما فرض الله له، وإن الناس ما افتقروا، ولا احتاجوا، ولاجاعوا، ولا عروا إلاّ بذنوب الأغنياء..الخ)(1).

ـــــــــــ

1- النراقى: جامع السعادات/ به‌رگى دووه‌م/ ل 123.

 

يانى: زه‌كات دانراوه بو تاقيكردنه‌وه‌ى ده‌وله‌مه‌نده‌كان‌و، يارمه‌تى دانى هه‌ژاره‌كان، ئه‌گه‌‍ر بيت‌و خه‌لكى زه‌كاتى مال‌و سامانى خويان ده‌ر بكه‌ن، ئه‌وا هه‌رگيز موسولمانيك به هه‌ژارى‌و ده‌ستكورتى نه‌ده‌مايه‌وه‌و به‌شى ده‌كردو چى دى نه‌ ده‌پارايه‌وه له

خوا تاوه‌كو مال‌و سامانى پى بدات‌، وه ئه‌گه‌ر گوناهو ره‌زيلى‌و زه‌كات نه‌دانى ده‌وله‌مه‌نده‌كان نه‌بووايه، ئه‌وا خه‌لكى به هه‌ژارى‌و ده‌ستكورتىو برسيتى‌و، بى به‌رگى نه‌ده‌مانه‌وه، يانى هوى ئه‌و ديارده دلته‌زينانه له ناو كومه‌لدا ده‌گه‌‌ريته‌وه بو نه‌دانى زه‌كات‌و خيرو يارمه‌تى له لايه‌ن ده‌وله‌مه‌نده‌كانه‌وه.

(إن الله فرض للفقراء في أموال الأغنياء فريضة لايحمدون إلاّ بأدائها، وهي الزكاة، بها حقنوا دماءهم، بها سموا مسلمين، ولكن الله تعالى فرض في أموال الأغنياء حقوقاً، غير الزكاة، فقال تعالى: (في أموالهم حق معلوم).. )(1).

يانى: خواى گه‌وره فه‌رزيكى ته‌رخان كردووه له مال‌و سامانى ده‌وله‌مه‌نده‌كان بو هه‌ژاره‌كان، كه ئه‌و ده‌وله‌مه‌ندانه به بى زه‌كات‌ دان جيگاى ره‌زامه‌ندى خوا نين، كه ئه‌و فه‌‌رزه‌ش زه‌كاته، به هوى زه‌كاته‌وه خوين رشتن‌و سته‌م‌و زوردارى‌و ده‌ستدريژى بو سه‌ر مالى يه‌كتر نامينن، وه هه‌ر به‌و هويه‌شه‌وه ناو نراون موسولمان، به‌لام خواى گه‌وره بيجگه‌ له زه‌كات چه‌ند مافيكى ترى ديارى كردووه له مال‌و سامانى ده‌وله‌مه‌نده‌كان بو هه‌ژاران، كه فه‌رموويه‌تى: له مال‌و سامانى ده‌وله‌مه‌‌نه‌كاندا مافى ديارى كراو هه‌يه.

(إنّ الله عز وجل نظر في أموال الأغنياء، ونظر في الفقراء، فجعل في أموال الأغنياء ما يكفي به الفقراء، ولو لم يكفهم لزادهم)(2).

ـــــــــــ

1- النراقى: هه‌مان سه‌رچاوه‌ى پيشوو.

2 - الطبرسى: ميرزا حسين النورى/ مستدرك الوسائل/ باب الزكاة.

 

يانى: خواى گه‌وره سه‌يرى مال‌و سامانى ده‌وله‌مه‌نده‌كانى كردووه، پاشان سه‌يرى هه‌ژاره‌كانيشى كردووه، وه له مال‌و سامانى ده‌وله‌مه‌نده‌كان به‌شى هه‌ژاره‌كانى ديارى كردووه، تاوه‌كو به‌شيان بكات‌و كه‌لينه‌كانيان پر بكاته‌وه، وه ئه‌گه‌ر به‌شيان نه‌كات ئه‌وا بويان زياد ده‌كات.

(إن الله فرض للفقراء في أموال الأغنياء مايكتفون به، ولو علم أن الذي فرض لهم لايكفيهم لزادهم، وإنّما يؤتى الفقراء فيما أُوتوا من منع من يمنعهم حقوقهم، لا من الفريضة لهم)(1).

يانى: خواى گه‌وره ئه‌وه‌نده‌ى ديارى كردووه‌و پيويست كردووه له مال‌و سامانى ده‌وله‌مه‌نده‌كان كه به‌شى هه‌ژاره‌كان بكات، وه ئه‌گه‌ر بيزانيايه ئه‌وه‌ى بوى ديارى كردوون به‌شيان ناكات ئه‌وا بوى زياد ده‌كردن ( له خومس‌و زه‌‌كات‌و خه‌راج.. هتد). وه ئه‌و ئيش‌و ئازارو ناخوشى‌و نه‌دارى‌يه‌ى هه‌ژاران ده‌يچيژن به هوى ئه‌وه‌وه‌يه ده‌وله‌مه‌نده‌كان مافى ديارى كراو ناده‌ن به هه‌ژاران، نه‌ك به هوى فه‌ريزه‌كه‌وه.

هه‌روه‌ها ئيمام عه‌لى (س) به‌رپرسياريتى وولاتى ئيسلامى ديارى كردووه له‌و نامه‌يه‌ىدا كه بو مالكى ئه‌شته‌رى نووسيوه، كه تييدا هاتووه:

ــــــــــــــ

1- النراقى: هه‌مان سه‌رچاوه‌ى پيشوو.

 

(ثمّ اللهَ اللهَ في الطبقةِ السُفلى من الذينَ لا حيلة لهم مِنَ المساكين والمحتاجينَ وأهل البؤسى والزمنى، فإن في هذه الطبقةِ قانعاً ومعتراً، واحفظ الله مااستحفظك من حقهِ فيهم، واجعلْ لهم قسماً من بيت مالك، وقسماً من غَلاتِ صوافي الاسلام)(1).

يانى: خوت‌و خوات چاوت به چينى ژيره‌وه بيت كه هيچ ده‌سه‌لاتيكيان نىيه، كه له‌وانه هه‌ژارو ده‌ست كورتن‌و نه‌دارو نه‌خوش‌و له كاركه‌وتوون، له‌و چينه‌دا كه‌سانيك هه‌ن له‌گه‌ل ئه‌وه‌ى ده‌ست كورتن، به‌لام ده‌ست له كه‌س پان ناكه‌نه‌وه‌و داواى يارمه‌تى ناكه‌ن، ئه‌و مافانه‌ى خوا بوى داناوون توش پىيان بده‌و بيانپاريزه‌و، به‌شيك له به‌يتولمالكه‌تيان بده‌رى، هه‌روه‌ها به‌شيكيش له‌ به‌رهه‌مى كشتوكالى وولاتى ئيسلامى له دانه‌ويله، كه ده‌بيته مولكى حكومه‌تى ئيسلامى.

ــــــــــــ

1- الامام علي بن ابي طالب (س): نهج البلاغة/ تنظيم الدكتور صبحي الصالح/ 438.

 

ئه‌و كومه‌له‌ ده‌قه ئيسلامىيانه كه باسى نرخى مال‌و سامان‌و گرنگيتى‌و شيوه‌ى دابه‌شكردن‌و هاتووچوى ده‌كه‌ن له نيو كومه‌لگاى ئيسلامى‌دا تاوه‌كو هه‌موو كونج‌و كه‌له‌به‌ريكى پر بكاته‌وه، به به‌لگه‌هينا ماننه‌وه تاوه‌كو لىيان وورد ببينه‌وه‌و له‌سه‌ر روشنايىيه‌كانيان بگه‌ين به تيگه‌يشتنه‌ ئيسلامىيه‌كانى كه هيله سه‌ره‌كىيه‌كانى ريره‌وى ئابوورى ئيسلام پيكده‌هينن ئه‌گه‌ر بيت‌و ئه‌و ده‌قانه‌شى بكه‌ينه‌وه‌و مه‌به‌ست‌و ماناكانيان كو بكه‌ينه‌وه ده‌توانين ئه‌م بيره‌سه‌ره‌كىيانه به ده‌ست بهينن:

يه‌كه‌م مال‌و سامان‌ له روانگه‌ى ئيسلامه‌وه مولكى خوايه، وه مروف ته‌نيا مافى ئه‌وه‌ى هه‌يه به كارى بهينيت به پىى ئه‌و سنووره‌ى كه ياساى ئيسلام ريگاى پى ده‌دات.

خواى گه‌وره فه‌رموويه‌تى:

(أمِنُوا بالله ورسوله، وأنفقوا مما جَعَلكُمْ مُستخلفين فيه، فالذين آمنوا منكُمْ وأنفقُوا لهم أجرٌ كبيرٌ). (الحديد/ 7)

يانى: بروابهينن به خواو به نيرراوه‌كه‌ى (ص)، وه له‌و مال‌و سامانه‌ى خوا ئيوه‌ى كردووه به جينشينى خوى له به كار هينانىدا، سه‌رف‌ بكه‌ن ـ چونكه مال‌و سامان مولكى خوايه‌و مروف له لايه‌ن خواوه كراوه به به كارهينه‌رى ئه‌و مال‌و سامانه ـ جا ئه‌وانه‌ى بروايان هيناو مال‌و سامانيان به كارهينا له ريگاى خيرو چاكه‌و چاكه‌ كردندا ئه‌وا پاداشتيكى گه‌وره‌يان هه‌يه له لاى خواوه.

هه‌روه‌ها خواى گه‌وره فه‌رموويه‌تى:

(ولقد جئتمونا فُرادى كَما خلقناكُمْ أوّل مرةٍ وتركتُم ما خولناكُم وراءَ ظهوركُمْ). (الأنعام/ 94)

يانى: ئه‌و كاته‌ى دينه‌وه‌ به‌ر ديوانى خوا ـ روژى قيامه‌ت ـ تاك‌و ته‌نيا دين، هه‌روه‌كو چون له كاتيكدا به دنيا هاتن تاك‌و ته‌نها بوون، رووت‌و قووت بوون، بى به‌رگ بوون، بى پله‌و مه‌قام‌و مال‌و مندال‌و سامان‌و ناو بانگ بوون، وه هه‌رچى شتيك له ژياندا خوا به ئيوه‌ى داوه‌و ئيوه‌ى به‌رپرسيار كردووه به‌رامبه‌رى، هه‌مووى له پاش خوتان به جى ده‌هيلن‌و هيچ ناهينن له‌گه‌ل خوتاندا بو گورو بو قيامه‌ت.

دووه‌م په‌يوه‌ندى نيوان مروف‌و مال‌و سامان، په‌يوه‌ندىيه‌كى سوود وه‌رگرتنه بو تير كردنى پيويستىيه‌كانى مروف‌و به جى هينانيان، نه‌ك په‌يوه‌ندى خوش‌ويستنى بى سنوورى پاره‌و سامان‌و مروف هه‌ميشه له بيرى‌دا بيت، چونكه‌ پاره‌و سامان ئامرازيكه بو خزمه‌تى ژيان، نه‌ك ئامانج‌و مه‌به‌ستيك، وه ئيسلام نارازىيه به‌وه‌ى مروف شه‌وو روژى خوى ته‌رخان بكات بو كو كردنه‌وه‌ى مال‌و سامان‌و پاره خوش‌ويستنى بى سنوورو عه‌مبار كردنى:

(وَتحبُّون المالَ حُباً جَماً). (الفجر/ 20)

مال‌و سامانتان خوش ده‌ويت، خوش‌ويستنيكى بى وينه.

(يَحْسَبُ أن مالَهُ أخلدهُ). (الهمزة/ 3)

وا ده‌زانيت مال‌و سامانى له مه‌رگ‌و چاره نووسى دوورى ده‌خاته‌وه‌و قوتارى ده‌كات.

سىهه‌م پيويسته‌ مال‌و سامان به‌سه‌ر هه‌‌موواندا دابه‌ش بكريت، وه هه‌ر مروقيك به پىى پيويستى خوى پاره‌و سامانى هه‌بيت‌و به‌هره‌ى لى وه‌ربگريت‌و له به‌رده‌ستى دابيت، وه‌ هه‌ر‌گيز نابيت مال‌و سامان كو بكريته‌وه‌و كه‌له‌كه بكريت‌و بشاريته‌وه‌و، دوور بخريته‌وه له بازنه‌ى چاوچنوكى‌و ره‌زيلى.. هتد.

خواى گه‌وره فه‌رموويه‌تى:

(والذينَ يكنِزونَ الذهبَ والفضةَ ولايُنفقونها في سبيل الله فبشرْهُم بعذابٍ أليم). (التوبة/ 34)

ئه‌وانه‌ى زيرو زيو كوده‌كه‌نه‌وه‌و له ريگاى خوادا خه‌رجى ناكه‌ن‌و به كارى ناهينن، مژده‌ى ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌يه‌كى سه‌‌ختيان پى بده.

(وأنفقُوا خيراً لأنفُسِكُمْ، ومَنْ يُوق شُحّ نفسهِ فاولئكَ هُمُ المُفلحون). (التغابن/ 16)

خيرو خيرات بكه‌ن‌و يارمه‌تى خه‌لكى بده‌ن به پاره‌و سامان‌و زانستى، كه ئه‌وانه‌ش بو خوتان‌و داهاتووتان چاكه، وه هه‌ر كه‌سيك دوور بكه‌ويته‌وه له چاوچنوكى‌و ره‌زيلى‌و ده‌ست ته‌نگى ئه‌وا له ريزى سه‌ركه‌وتووه‌كاندايه، ئه‌وانه‌ى به به‌هه‌شت شاد ده‌بن.

چواره‌م چينه‌ هه‌ژاره‌كان‌و په‌ك كه‌وته‌كان، له پيرو نه‌خوش‌و، ئه‌وانه‌ى تواناى كار كردنيان نىيه، يان داهاتيان (ده‌ستكه‌وتيان) تيريان ناكات، هه‌موو ئه‌مانه مافيان هه‌يه له سامانى ده‌وله‌مه‌نده‌كاندا، وه له‌سه‌ر ده‌وله‌مه‌نده‌كان پيويست كراوه كه ئه‌و مافه‌يان پى بده‌ن، وه له كاتيكدا ده‌وله‌مه‌نده‌كان ئه‌و مافانه نه‌ده‌ن‌ به‌و هه‌ژارانه‌، ئه‌وا ئه‌ركى سه‌رشانى ميرىيه ‌كه به هوى ياساو ده‌سه‌لاتىيه‌وه لىيان بسينيت‌و بيدات به هه‌ژاره‌كان، تاوه‌كو هاوكيشه‌يى ئابوورى به جى بهينريت له نيو كومه‌لگادا به پىى بانگه‌وازه‌كه‌ى قورئان كه ده‌فه‌رمويت:

(كي لايكونَ دولةً بين الأغنياء مِنكُمْ).

بو ئه‌وه‌ى ئه‌و ماله نه‌كه‌ويته ده‌ست ده‌وله‌مه‌نده‌كانتان‌و له نيوان خوياندا سوودى لى وه‌ربگرن‌و هه‌ژاره‌كان لىى بى به‌ش بن.

قورئان دژى شاردنه‌وه‌ى سامان‌ وه‌ستاوه‌ته‌وه له لايه‌ن چينه ده‌وله‌مه‌نده‌كانه‌وه، يان پاوه‌ن كردنى له بازنه‌ى خاوه‌نديتى خوياندا، به‌لكو پيويسته مال‌و سامان له هه‌موو بواره گونجاوو پيويسته‌كانى كومه‌لدا هاتوو چو بكات‌و، بگات به ده‌ستى هه‌موو ئه‌ندامانى كومه‌لگاى موسولمانان‌و هه‌ريه‌كه‌يان پيويستى تايبه‌تى ژيانى خوى لى ببات بو خوى، تاوه‌كو ئه‌وه‌ى زياد ده‌مينيته‌وه له پيويستى تاك‌و كومه‌ل به كار بهينريت‌و هاتووچو بكات له بازنه‌ى چالاكى‌و سوودى گشتىدا، دوور له شاردنه‌وه‌و راوه‌ستاندنى، هه‌رچه‌نده ئه‌و زياده‌يه‌ش بگه‌ريته‌وه بو كه‌سيك (يانى سيفه‌تى كه‌سايه‌تى هه‌بيت).

پينجه‌م هاوكيشه‌‍يى ئابوورى ئيسلام‌و ته‌شريعه دارايىيه‌كانى ئيسلام هه‌موويان دانراون بو ئه‌وه‌ى پيويستىيه‌كان تير بكات‌و دادپه‌روه‌رى ئابوورى بهيننه‌كايه‌وه‌و، ئاستيكى شياوو ره‌وا بهيننه دى له ژيان بو هه‌موو ئه‌ندامانى كومه‌لگاى موسولمانان:

(إن اللهَ فرضَ للفقراء في أموال الاغنياء مايكتفون به، ولو علم أن الذي فرض لهم لايكفيهم لزادهم)(1).

خواى گه‌وره ئه‌وه‌ندى ديارى كردووه‌و پيويست كردووه له مال‌و سامانى ده‌وله‌مه‌نده‌كان كه به‌شى هه‌ژاره‌كان بكات، وه‌ ئه‌گه‌ر بيزانيايه ئه‌وه‌ى بوى ديارى كردوون به‌شيان ناكات، ئه‌وا بوى زياد ده‌كردن (له خومس‌و زه‌كات‌و خه‌راج.. هتد).

(ولو إنّ الناس أدوا زكاة أموالهم ما بقي مسلم فقيراً محتاجاً، ولاستغنى بما فرض اللهُ له)(2).

ئه‌گه‌ر بيت‌و خه‌لكى زه‌كاتى مال‌و سامانى خويان ده‌ر بكه‌ن، ئه‌وا هه‌رگيز موسولمانيك به هه‌ژارى‌و ده‌ستكورتى نه‌ده‌مايه‌وه‌و به‌شى ده‌كردو چى دى نه‌ده‌پارايه‌وه له خوا تاوه‌كو مال‌و سامانى پى بدات.

ـــــــــــــ

1- له ئيمام عه‌لىيه‌وه (س).

2 - له ئيمام عه‌لىيه‌وه (س).

 

شه‌شه‌م هوى سه‌ره‌كى ئه‌و گيژاوه‌ ئابووىيه‌ى كومه‌لگاى مروقايه‌تى ده‌نالينيت به ده‌ستىيه‌وه، ده‌گه‌ريته‌وه بو خراپى سيسته‌مى دابه‌شكردن‌و، چاوچنوكى‌و به‌رچاوته‌نگى چينه‌ چه‌وسينه‌ره‌وه‌كان، چونكه خوپه‌رستى‌و خو خويه‌تى كه له ده‌روونى مروقدايه هوى سه‌ره‌كى‌و بنچينه‌يىيه بو ئه‌م كيشه‌يه، وه سيسته‌مى دابه‌شكردن‌و تيگه‌يشتنه‌كانى ئابوورى هوى دووه‌مه بو هينانه‌كايه‌ى ئه‌و كيشه‌يه كه ئه‌ميش په‌يوه‌ندىيه‌كى راسته‌وخوى هه‌يه‌ به هوى يه‌كه‌مه‌وه كه باسمان كرد.

ئه‌و دوو فه‌رمووده‌يه‌ى له ئيمام عه‌لىيه‌وه (س) گيرراونه‌ته‌وه ئه‌م تيگه‌يشتنه به ئاشكرايى‌و روونى‌و ره‌وانى‌ ده‌ستنيشان ده‌كه‌ن (1):

(وإنّ الناسَ ما افتقروا ولا احتاجوا ولا جاعوا ولا عروا إلاّ بذنوب الأغنياء).

وه ئه‌گه‌ر گوناهو ره‌زيلى‌و زه‌كات نه‌دانى ده‌وله‌مه‌نده‌كان نه‌بووايه ئه‌وا خه‌لكى به هه‌ژارى‌و، ده‌ستكورتى‌و، برسيتى‌و بى به‌رگى نه‌د‌ه‌مانه‌وه.

(وإنما يؤتى الفقراء فيما أوتوا من منع من يمنعهم حقوقهم لا من الفريضة لهم).

وه ئه‌و ئيش‌و ئازارو ناخوشى‌و نه‌دارىيه‌ى هه‌ژاران ده‌يچيژن به هوى ئه‌وه‌يه‌ ده‌وله‌مه‌نده‌كان مافى ديارى كراو ناده‌ن به هه‌ژاره‌كان، نه‌ك به هوى فه‌ريزه‌كه‌وه (كه گومان بكريت له‌وه‌ى كه‌موكورى تيدايه).

ـــــــــــــــ

1- له‌وانه‌شه له هه‌نديك كات‌دا هوى گيژاوى ئابوورى بگه‌ريته‌وه بو كه‌مى به‌رهه‌م‌ به هوى بارودوخى سرووشتىيه‌وه.

 

حه‌وته‌م بو ئه‌وه‌ى ئيسلام بنه‌ره‌تى دادپه‌روه‌رى له دابه‌شكردن‌دا جىبه‌جى بكات‌و، هه‌ژارى له ناو به‌ريت، پيويستى كردووه له‌سه‌ر ميرى ئيسلامى كه هه‌موو برياره ياسايىيه‌كانى ئيسلام جىبه‌جى بكات، له قه‌ده‌غه كردن‌و حه‌رام كردنى سووسه‌له‌م‌و پاوه‌ن كردن‌و شاردنه‌وه‌و راوه‌ستاندنى مال‌و سامان‌و ره‌زيلى‌و چه‌وساندنه‌وه‌و خوبه‌خت كردن له پيناوى خوشه‌ويستى‌و به‌ده‌ستهينانى پاره‌و سامان‌دا، بو ئه‌وه‌ى ده‌وله‌مه‌ندى زياد له سنوورو سامان كه‌له‌كه كردن‌و بى به‌ش كردنى چينه هه‌ژاره‌كان نه‌هيليت.

هه‌روه‌ها له‌سه‌ر ميرى ئيسلامى پيويست كردووه كه هاوكيشه‌يى ئابوورى بپاريزيت به هوى وه‌رگرتنى باجى ئابوورى، كه له‌سه‌ر سامانى ده‌وله‌مه‌نده‌كان داده‌نريت‌و، بيگيريته‌وه بو چينه‌ هه‌ژاره‌كان تاوه‌كو هه‌ژاريكى ده‌ست كورت له ناو كومه‌لگاى موسولماناندا به‌رچاو نه‌كه‌ويت.

هه‌شته‌م رژيمى ئابوورى له ئيسلامدا، پيويست ده‌كات له‌سه‌ر ميرى ئيسلامى تاوه‌كو له بودجه‌ى تايبه‌تى به‌شيك پاره‌ ته‌رخان بكات بو نه‌هيشتنى هه‌ژارى‌و، پر كردنه‌وه‌ى كه‌م كورىو كه‌لينى هه‌ژاره‌كان، وه دارايى پيويست ديارى بكات بو تير كردنى پيويستىيه‌كانى هه‌ژاره‌كان به پىى بارودوخى ژيانيان، هه‌روه‌كو به ئاشكراو روونى له‌ ووته‌كه‌ى ئيمام عه‌لى‌دا هاتبوو (س) له نامه‌كه‌ىدا بو مالكى ئه‌شته‌ر:

(واجعلْ لهم قسماً من بيت مالك، وقسماً من غلات صوافي الاسلام).

به‌شيك له به‌يتولماله‌كه‌تيان بده‌رى، هه‌روه‌ها به‌شيكيش له به‌رهه‌مى كشتوكالى وولاتى ئيسلامى له دانه‌ويله، كه‌ده‌بيته‌ مولكى حكومه‌تى ئيسلامى.

والحمد لله رب العالمين