يه‌كه‌م: به‌لگه‌ى زگماكى

مه‌به‌ست به‌م به‌لگه‌يه روو كردنى زگماكى ئاده‌ميزاده به‌ره‌و ئايين په‌رستى ئه‌ويش ريره‌وى پيكهاتووى (خويى = الذاتى)يه كه هه‌ر له‌گه‌ل ئاده‌ميزادا بووه له‌سه‌ره‌تاى بوونىيه‌وه له سه‌ر ئه‌م زه‌مينه. جا ئه‌‌م ريره‌وه راقه‌ى هيزيكى پالپيوه‌نه‌رى ره‌سه‌ن‌و ويستى خويى ده‌كات له پيك هاتنى ئاده‌ميزاد به‌ره‌و خواپه‌رستى‌و په‌ره‌ستنى پيروزى‌و هه‌ست به‌ ده‌سه‌لاتيكى گه‌وره له‌‌م بوونه‌دا.

وه ئاره‌زووى گوشه‌گيرى‌و چوون به‌ره‌و رووى پيروزيه‌كى مه‌زن كه ئاده‌ميزاد هه‌ست‌و نه‌ستى‌ خواپه‌رستى خوى به‌رامبه‌ر ده‌رده‌بريت، ئه‌و هه‌ستانه‌ى كه له ده‌روونى‌ ئاده‌ميزادا نامينيته‌وه تاوه‌كو گه‌شه بكات‌و بگورريت‌ تاوه‌كو بوونى ئه‌‌م راستىيه‌ به‌ر به‌ره‌لا گه‌وره‌يه بخاته پيش چاوو كه‌وويستى گر خواردن ده‌رباره‌ى ئه‌‌م راستىيه‌ى له‌گه‌ل دايه كه ده‌روونى ئاده‌ميزاد پر ده‌كاته‌وه‌و ده‌يبه‌ستى به خويه‌وه. ئه‌ويش له‌به‌ر ئه‌وه‌يه كه هه‌ست ده‌كات به بى باكى ئه‌م راستىيه وه تواناو ده‌سه‌لاتى به‌سه‌ر پر كردنى هه‌موو بوشايى‌يه دوورايه‌كان‌و هه‌سته ‌كه‌م‌و كوره‌كان له ده‌روونى‌دا وه به‌رز كردنه‌وه‌ى به‌سه‌ر هه‌موو دوورايه‌كانى جيهان‌و ئه‌و چيوه‌ى ئاره‌زووى برينى ده‌كات وه هه‌روه‌ها دريژه دان به بوونى خوى له پاش ئه‌و چيوه‌وه.

ئه‌م جيهانه ناتوانيت كه رووى گفت‌و گوى بكاته لايه‌نى دريژ بوونه‌وه‌ى (به‌ر به‌ره‌لايى = المطلق) له ده‌روونى خوى دا وه‌يان شتيك جيگاى ئه‌و راستىيه بگريته‌وه كه خوى رووى تى ده‌كات. له‌به‌ر ئه‌وه ئه‌و هه‌ميشه ئاره‌زوو ده‌كات كه روو بكاته راستىيه‌كى به‌رز له‌م جيهانه هه‌ست پى كراوه‌دا. وه هه‌ست به تواناو ده‌سه‌لاتى ئه‌م راستىيه‌ ده‌كات پر به‌پرى ئه‌م هه‌سته زگماكيه‌ى كه به هوشيارى‌و بى هوشىيه‌وه له‌سه‌رى ده‌روات.

وه ئه‌م هه‌سته زگماكيه هه‌ستيكى بابه‌تى راسته‌قينه‌يه چونكه ويستيكى غه‌ريزى سرووشتىيه.

جا سى راستى بابه‌تى به‌لگه‌ نامه‌يه بو بوونى ئه‌م ويسته غه‌ريزىيه له خودى ئاده‌ميزادا. ئه‌ويش:

أـ بير كردنه‌وه به‌ به‌ر به‌ره‌لايى رووت رووت له كات‌و شوين‌و ئاكارى جيهانى هه‌ست پى كراو.

ب‌ـ وويستى ئاده‌ميزاد به‌ره‌و پيروزيتى ته‌واوى به‌ربه‌ره‌لا (المطلق) وه هه‌ولدان بو خو حه‌شاردان له ژير مه‌زنيتى‌دا وه‌خو گـچه‌ كردن له‌به‌ر ده‌مى‌دا.

ج‌ـ هه‌ست كردن به‌كه‌م‌و كورى‌و پيش‌و چاوگرتنى بيرى ته‌واويتى (الكمال) وه‌تويژنه‌وه ده‌‌رباره‌ى وه ئاره‌زووى روو تى كردنى.

جا ئه‌م هه‌موو هه‌ستانه چه‌ند راستىيه‌كى زانستين كه پشكنين‌و ليكولينه‌وه ده‌روونىيه‌كان ده‌يسه‌لمينيت، هه‌روه‌ك چه‌ند راستىيه‌كى ويژدانيش ده‌يسه‌لمينيت له‌گه‌ل چه‌ند ووشه‌يه‌كى زمانى كه ئاده‌ميزاد دايناوه بو ده‌ربرين له‌و ماناو هه‌سته زگماكيانه‌.

وه له چ كاتيك‌دا بومان ده‌ركه‌وت كه ئاين په‌رستى هيزيكى زگماكى ره‌سه‌نه له خودى ئاده‌ميزادا، دووباره‌ ئه‌وه‌مان بو ده‌رده‌كه‌ويت كه ويستى ئاده‌ميزادى ئايينى راستىيه نه‌وه‌ك ئه‌فسانه‌و شتيكى پروپوچ، چونكه پيكهاتنى زگماكى پروپوچ نازانيت‌و هيچ له ماناى ئه‌فسانه‌ش ناگات جا بارى ئاده‌ميزاد له‌مه‌دا باريه‌تى له هه‌موو غه‌ريزه‌كانى ترى‌دا وه هه‌روه‌ها له هه‌موو ريره‌وه‌كانى ترى ده‌روونى ئاده‌ميزادا، وه‌ك غه‌ريزه‌ى زانيارى‌و جنس‌و خوارده‌مه‌نى.. هتد.

به‌لام لايه‌نى ئه‌فسانه‌و پروپووچى له ژيانى ئه‌و گه‌لانه‌ى كه ده‌يانبينين هه‌ر له شيوازه‌كانى ده‌ربرين‌و پروقه‌ى ئاين په‌رستى نائاسايى‌يه‌وه له كاتيك‌دا ده‌رده‌كه‌ويت كه ئاده‌ميزاد له بارودوخى سه‌رگه‌ردانى‌و سه‌رليشيواوى‌دا ئه‌ژى دوور له خواپه‌رستى راسته‌قينه‌وه.

هه‌روه‌ها قورئان ئاگادارى له‌سه‌ر ئه‌م راستىيه ده‌كات ـ ئاين په‌رستى زگماكى _وه به فه‌رمووده‌ى خوى ده‌يسه‌لمينيت: (حنفاء لله غير مشركين) واته: شوين كه‌وتووى خوان وه هاورييان بو خوا ديارى نه‌كردووه.

وه ئيمام جه‌عفه‌ر الصادق (س) ئه‌‌م ئايه‌ته‌ى راقه كردووه‌و ده‌فه‌رمووى: (الحنفية من الفطرة التي فطر الناس عليها لاتبديل لخلق الله ثم قال فطرهم على المعرفة به) واته:

ريكيتى له زگماكى‌دا ئه‌وه‌يه خه‌لكىى له‌سه‌ر زگماك بوو بيت وه هيچ گورانكاريه‌كيش نىيه بو ده‌ستكردى خوا. پاشان فه‌رمووى: خوا زگماكى كردوون له‌سه‌ر پى ناسينى خوى.

وه فه‌رمايشتى ئيمام عه‌لى (س) هاتوه ده‌رباره‌ى راقه‌ى ئاين په‌رستى‌و زگماكى خوا په‌رستيتى به شيوه‌يه‌كى روون‌و ئاشكرا به فه‌رمووده‌ى خوى:

خواى گه‌وره له كورى ئاده‌م پيغه‌مبه‌رانى هه‌لبژارد كه هاوپه‌يمانيان له‌سه‌ر سروش بوو وه‌راسپيريان له‌سه‌ر راگه‌ياندن بوو، تا ئه‌و كاته‌ى زوربه‌‌ى دروست كراوه‌كانى خوا په‌يمانى خواى خويان گورى‌يه‌وه، پاشان مافى خوايان بير چووه وه، وه له‌گه‌ل خوادا بتيان ده‌په‌رست، وه ئه‌هريمه‌نه‌كان لايان دان له ناسينى خواوه‌ دايان برين له په‌رستنى خوا، پاشان خواش پيغه‌مبه‌رانى خوى نارد بو ناويان وه‌ يه‌ك له پاش يه‌ك پيغه‌مبه‌رانيان بو ده‌رويشت تاوه‌كو په‌يمانى زگماكى خوايان تى بگه‌يه‌نن وه بير چوونى به‌رووبوومه‌كانى خوايان بير بخه‌نه‌وه. جا پيغه‌مبه‌رانيش ريگه‌يان پى ده‌گرتن به راگه‌ياندنى په‌يامه‌كان وه ئاوه‌زى شاراوه‌يان ده‌وورژاندن، وه فه‌رمووى (س): (باشترين شتيك كه داواكه‌ران پىى بپارينه‌وه لاى خواى گه‌وره باوه‌رهينانه به خواو به پيغه‌مبه‌رى خوا وه خه‌بات له ريگه‌ى ئه‌ودا، به راستى ئه‌وه‌يه لوتكه‌ى به‌رزى ئيسلامه‌تى‌و ووشه‌ى رزگارى، ئا ئه‌وه‌يه زگماك).