چواره‌م: به‌لگه‌ى بابه‌تى

سودى ئه‌‌م به‌لگه‌يه له كردارى پشكنينى په‌يامى ئايين‌و ريبازى يه‌كگرتن‌ دايه هه‌ر له گه‌وره‌ترين په‌يامه‌كانى‌و دووا ياساى خوداوه‌ند (ياساى ئيسلامى) چونكه به‌پشكنين‌و گه‌ران به‌ دواى بابه‌ته تاكه‌كانى ياساو به‌شه‌كانى‌و مه‌به‌سته‌كانى ده‌توانين له‌سه‌ر راستيتى په‌يامى خوايى بوه‌ستين وه‌لايه‌نى مروقايه‌تى‌و چاره‌ سه‌ر كردن تياى دا ده‌رخه‌ين. له‌گه‌ل بايه‌خ دانى به چاكترين مروقايه‌تى‌و رزگار كردنى به چه‌ندين جورى جوراوجورو به چه‌ندين ئاستى بوونى كومه‌لايه‌تى هه‌ر له ناته‌بايى چه‌رخه‌كان‌‌و شوينه‌كانىيه‌وه.

له پاش ئه‌مه هه‌ست به‌روو پوشى تاوان بار كردن‌و راقه كردنى ماتريالى نه‌فام ده‌كه‌ين به‌رامبه‌ر به‌و ئاينه‌ى كه‌ميك له‌مه‌وپيش لايه‌نيك له بو چوونه‌كانيمان خسته‌روو وه ده‌زانين كه ئاين په‌يامى فرياكه‌وتن‌و، بانگه‌وازى رزگار بوون‌و رووناكى خستنه سه‌ر ريگه‌ى تاريكىيه. وه بو ئه‌وه په‌يدا بوه كه ئاده‌ميزاد رزگار بكات وه‌كوت‌و زنجيرى كويلايه‌تى‌و سته‌م كارى تيك بشكينيت وه ده‌روازه‌ى رووناكى‌و ژيانى ئاسوده‌يى له‌به‌رده‌م ئاده‌ميزادى سه‌رگه‌ردان‌دا بكاته‌‌وه. وه خواى گه‌وره فه‌رموويه‌تى:

(الذينَ يتّبعونَ الرّسولَ النبيّ الأميَّ الذي يَجدونهُ مَكْتُوباً عِنْدَهمْ في التوراة والأنجيلِ يأمُرُهم بالمَعروفِ وينْهاهُمْ عن المُنْكرِ ويحلُّ لهُمُ الطيباتِ ويُحرمُ عليْهمُ الخبائثَ ويَضعُ عنهُمْ إصرَهُمْ والأغلالَ التي كانتْ عليْهمْ فالذينَ آمنوا بهِ وعَزروه ونصروهُ واتبعوا النّورَ الذي أنزل مَعَهُ أولئك هُمُ المفلحون). (الأعراف/ 157)

واته:

خواى گه‌وره ده‌ليت: ئه‌وانه‌ى كه شوين پيغه‌مبه‌ر ده‌كه‌ون پيغه‌مبه‌ريكى نه‌خوينده‌وار كه له ته‌ورات‌و ئينجيل‌دا نوسراوه‌ته‌وه ئه‌يبينن كه فه‌رمانيان پى ده‌كات به چاكه كردن‌ وه‌ به‌رگريان ده‌كات له خراپه كردن وه‌ره‌واى شته خوشه‌كانيان بو ئه‌دات وه‌قه‌ده‌غه‌ى شته‌ پيسه‌كانيان لى ده‌كات، وه ئه‌و كوت‌و زنجيره‌يان له‌سه‌ر لاده‌بات كه به‌سه‌ريانه‌وه‌يه، جا ئه‌وانه‌ى كه باوه‌ريان پى هيناوه كومه‌كيان كردو يارمه‌تيان‌دا وه شوينى ئه‌و رووناكىيه كه‌وتن _مه‌به‌ست به قورئانه_ كه له‌گه‌ل ئه‌ودا هاته خواره‌وه، كه وابوو هه‌ر ئه‌مانن سه‌ركه‌وتووان.

(فقالَ الملأُ الذينَ كَفَروا مِنْ قَوْمهِ ما نَراكَ إلاّ بشراً مِثْلَنا وما نَراكَ اتبعكَ إلاّ الذين هم أراذِلنا باديَ الرأي وما نرى لكُمْ علينا مِنْ فَضْلٍ بل نَظُنُّكم كاذبين* قالَ ياقوْم أراَيتمْ إنْ كُنْتُ على بينةٍ مِنْ رَبي وأتاني رَحْمةً مِنْ عندِهِ فَعُميتْ عَلَيْكُم أنلزمُكُموها وأنتمْ لها كارهُون* ويا قَومْ لاأسألُكُمْ عليهِ مالاً إنْ أجريَ إلاّ على اللهِ وما أنا بطاردِ الذينَ آمنوا إنَّهُمْ مُلاقوا رَبِّهمْ ولكني أراكُم قوماً تجْهلونَ* وياقوم مَنْ ينصُرُني مِنَ اللهِ إنْ طَردْتُهُم أفلا تَذَكرونَ* ولا أقولُ لكُمْ عندي خزائنُ اللهِ ولا اعْلمُ الغيبَ ولا أقولُ إنّي مَلَكٌ ولا أقولُ للذينَ تزدري أعْيُنُكُمْ لَنْ يُؤتيَهُمُ اللهُ خيراً اللهُ أعلمُ بِما في أنفُسِهِم إنّي إذاً لَمِنَ الظالمين). (هود/ 27ـ31)

واته:

ئه‌وانه‌ى بروايان نه‌بوو، له گه‌وره پياوانى گه‌له‌كه‌ى نوح ده‌يان ووت به نوح:

توش مروقيكى وه‌ك ئيمه، و هيچ گه‌وره‌يىيه‌كت به سه‌رمانه‌وه نىيه كه پيويست بكات گوى رايه‌ليت بكه‌ين، وه ته‌نها ئه‌و كه‌سانه شوينت كه‌وتوون كه بچووك‌و زه‌بوونى ئيمه‌ن، كه به خيرايى له پيشه‌وه بيروراى خويان ده‌رده‌برن به‌رامبه‌رت، وه ئيمه به هيچ جوريك نابينين كه ئيوه‌ گه‌وره‌تر بن له ئيمه تاوه‌كو مافى ئه‌وه‌تان هه‌بيت شوينتان بكه‌وين، به‌لكو گومانيشمان هه‌يه كه ئيوه دروزنن له بانگه‌وازى ئايين‌دا. له پاشاندا نوح فه‌رمووى: ئه‌‌ى گه‌له‌كه‌م پيم بلين ئه‌گه‌ر من له‌سه‌ر به‌لگه‌ى راستيم لاى خواى خومه‌‌وه‌يه وه هه‌ر لاى ئه‌وه‌وه ئه‌م پيغه‌مبه‌ر يتيه‌م بو هاتووه، وه من ده‌ترسم له‌وه‌ى كه ناچارتان بكه‌م بو وه‌رگرتنى وه ئيوه‌ش نه‌تانه‌ويت.

وه ووتى ئه‌ى گه‌له‌كه‌م له‌سه‌ر ئه‌م راگه‌ياندنه هيچ پرسياريكتان لى ناكه‌‌م ده‌رباره‌ى پاداشت به‌لكو پاداشتى من لاى خوايه وه من ئه‌وانه‌م ده‌ربه‌ده‌ر نه‌كردووه كه بروايان هيناوه وه‌ك پرسيارتان لى كردم، چونكه ئه‌وان به خواى خويان گه‌يشتوون وه پاداشتى ده‌ربه‌ده‌ريان ده‌داته‌وه، به‌لام من ده‌زانم كه ئيوه گه‌ليكن خوتان گيل ده‌كه‌ن كاتى پرسيار له ده‌ربه‌ده‌ريان ده‌كه‌ن، وه‌ ووتى ‌ئه‌ى گه‌له‌كه كى له سزاى خوا ده‌مپاريزيت ئه‌گه‌ر من ده‌ر به ده‌رم كرد بن، وه بو چى بيرناكه‌نه‌وه وه پيتان ناليم كه گه‌نجينه‌ى خوا لاى منه‌وه ناليم من شتى ناديار _غيب‌_ ده‌زانم تاوه‌كو به مه‌زنى بزانن، وه ناليم من فريشته‌م به‌لكو منيش وه‌ك ئيوه مروقم وه‌ ناليم به وانه‌‌ى كه وا له‌به‌ر چاوى ئيوه سوكن كه خوا خيرو چاكه‌يان ناداتى به‌لكو له پاشه روژدا پاداشتيان ده‌داته‌وه چونكه خوا خوى باشتر ده‌زانيت چى‌وا له ده‌روونيان‌دا، جا ئه‌گه‌ر من وا بليم ئه‌و كاته من له ريزى سته‌م كاران ده‌بم.

وه خواى گه‌وره فه‌رموويه‌تى:

(وَلا تَطْردُ الذينَ يدْعُونَ رَبَّهم بالغداةِ والعشي يُريدونَ وجهَهُ ما عَليْكَ من حِسابِهمْ مِنْ شيءٍ وما مِنْ حِسابكَ عليهِمْ من شيءٍ فتطْرُدَهُمْ فتكونَ مِنَ الظالمين). (الأنعام/ 52)

خوا روو ده‌كاته پيغه‌مبه‌رو ده‌فه‌رمويت: هيچ كاتيك ده‌ست نه‌‌نييت به رووى ئه‌وانه‌ى به به‌يانيان‌و ئيواران بانگى خواى خويان ده‌كه‌ن، ئه‌وه رووى خواى خويان ده‌ويت چونكه هيچ حه‌قيكت به سه‌ريانه‌وه نىيه‌وه هيچ حه‌قيكى ئه‌وانيش به‌سه‌ر تووه نىيه جا ئه‌گه‌ر ده‌ستيان پيوه بنييت ئه‌وه تو له ريزى سته‌م كاران ده‌بيت.

هه‌ر به‌م شيوه‌يه قورئانى پيروز چه‌ندين ده‌ق‌و ئايه‌تمان بو ده‌هينيته‌وه كه ده‌رباره‌ى ئامانجه‌كانى ئاين‌و رولى ئاين‌و له ژيانى ئاده‌ميزادا ده‌دويت، له‌گه‌ل هه‌لويستى به‌رامبه‌ر هه‌ژاران‌و ئه‌و چه‌وساوانه‌ى كه شوين كه‌وتووى پيغه‌مبه‌ران بوون. وه‌ له پيشه‌وه‌ى پيش بركى كه‌ران بوون له‌وه‌لام دانه‌وه‌ى بانگه‌وازى برواهينان به خوا، بانگه‌وازى رزگارى‌و ئازادى‌و فرياكه‌وتن وه ديسانه‌وه دوواوه له هه‌لويستى مل هوران‌و ده‌سه‌لات داران به‌رامبه‌ر چه‌وساوه‌كان‌وه هه‌روه‌ها له هه‌لويستيان له بانگه‌وازى پيغه‌مبه‌ران‌و ئامانجه‌كانيان هه‌روه‌ك تومارى مل ملانىى پيغه‌مبه‌رانى كردوه له لايه‌ن ئه‌م ده‌سته مل هوره‌ى كه سه‌ركه‌شى‌و خوبه‌زل زانين بير كردنه‌وه‌و هه‌لويستيانى پر كردوته‌وه. ئه‌مه‌ش له‌به‌ر ئه‌وه‌يه كه بيسه‌لمينيت بومان كه ئايين يارمه‌تى ده‌رى چه‌وساوه‌كانه وه ئه‌و هيزه‌يه كه به دادپه‌روه‌رى‌و دلسوزىيه‌وه له ته‌ماع‌ كارى‌و مل هورى چه‌وسينه‌ران‌و تاوان باران ئه‌دات. بو ئه‌وه‌ى له نيوان ئه‌مه‌وه بزانن كه ئايين ئامرازيك نىيه بو چه‌وساندنه‌وه‌ى هه‌ژاره‌كان. وه تلياك نىيه بو بى هوش كردنى گه‌لان وه رواله‌تيكى به سه‌ر چوو نىيه له ژيانى ئاده‌ميزادا وه چالاكىيه‌كى كومه‌لايه‌تى نىيه وه‌ك هه‌موو خوره‌وشته‌كانى ترو ئه‌و نه‌ريت‌و چالاكيانه‌‌ى كه له چوار چيوه‌ى ماوه‌يه‌كى كاتى ديارى كراودا په‌يدا ده‌بيت وه له پاشان‌ داوون ده‌بيت‌و نامينيت. وه هه‌روه‌ها ريگه‌يه‌كى ئه‌نديشه‌يى نىيه كه ئاده‌ميزاد خوى پى بخله‌تينيت به جيهانى پاشه‌ روژ به‌لكو بچيته برى ئه‌و زيانه له ژياندا كردوويه‌تى.

به‌لكو ئاين ياسايه‌كى سرووشتىيه وه په‌يوه‌سته به سرووشت‌و زگماك‌و دروست بوونه‌وه وه‌ك هه‌موو ياساكانى ترى سرووشت‌و ئه‌و ژيانه‌ى كه په‌يوه‌سته به ماتريال‌و ته‌نه زيندوه‌كانه‌وه، چونكه دروست كه‌رى بوون كاتيك ئاده‌ميزادى دروست كرد زگماكى خوشه‌ويستى بو دروست كه‌ره‌كه‌ى‌و روو تىكردنى ئه‌وى له ده‌روون‌دا چه‌سپاندوه.

(فأقِمْ وَجْهكَ للدّينِ حنيفاً فطرَةَ اللهِ التي فَطَرَ الناسَ عليْها لاتَبْديلَ لخلْقِ اللهِ ذلكَ الدّينُ القيمُ ولكنَّ أكثرَ الناسِ لايَعْلَمون).

(الروم/ 30)

واته: خواى گه‌وره به پيغه‌مبه‌ر ده‌فه‌رمويت:

رووى راستى خوت بكه‌ره ئاين به ريك‌و پيكى وه‌چه‌سپاو به له‌سه‌ر ئه‌و زگماكه‌ى كه‌وا خوا خه‌لكى له‌سه‌ر زگماك كردووه وه دروست كراوه‌كانى خوا نابيت بگوررين‌ وه ئه‌گه‌ر بيت‌و زگماك‌ بين له‌سه‌رى ئه‌وه جگه‌ له‌و هيچى تر هه‌لنابژيرين چونكه ئايين راسته به‌لام زوربه‌ى خه‌لكى نازانن.

كه‌وا بوو ئه‌م زگماكه _به هوى نه‌فاميتى‌و بروا نه‌بوونه وه_ توشى چه‌ندين جورى لادان‌و پيس بوون‌و نائاسايى ريبازى ئايين بوه.. وه باريشى له‌مه‌دا بارى زوربه‌ى ئه‌و وويست‌و ئاره‌زووه مروقايه‌تيانه‌يه كه له ريچكه‌ى سرووشتى خوى لا ئه‌دات. وه به هوى ئه‌م نائاسايى‌‌و لادانه‌وه ئاده‌ميزاد خه‌ريكى چه‌ندين ريبازى جوراوجوره‌ له خوره‌وشتى زيان به‌خش‌و لادان.

له‌به‌ر ئه‌مه ئاين‌و پيغه‌مبه‌ره‌كان هاتوون بو راست كردنه‌وه‌ى ئه‌م لادانه‌وه‌ گيرانه‌وه‌ى رووى زگماكى سرووشتى به‌ره‌و خواى مه‌زن وه تير كردنى ئه‌و ئاره‌زووه زگماكىيه‌ى كه ئاده‌ميزادى چاك‌و به‌‌خته‌وه‌ر سوره له‌سه‌ر تير كردنى چونكه ئه‌م روو كردنه زگماكىيه شوينى ده‌رچوون ده‌بيت بو به‌يه‌كگه‌يشتنى ريبازى ئاين‌و خوپيوه به‌ستنه‌وه‌ى.

وه ليره‌دا ئه‌وه دووپات ده‌كه‌ينه‌وه كه ئه‌و رووه زگماكىيه‌ى له ده‌روونى ئاده‌ميزادايه نابيت به بيريكى پروپووچ‌و ئه‌فسانه‌يى دابنريت چونكه زگماك پروپالانته نازانيت، به‌لكو پروپالانته په‌يدا بووى ئه‌و ئه‌نديشه‌و بوچوونه نه‌خوشىيه‌يه ‌كه بير كردنه‌وه‌ى ئاده‌‌ميزادى پى هه‌لده‌خه‌له‌تينريت. وه هه‌موو ويستيكى زگماكى له خودى ئاده‌ميزادا كيشه‌يه‌كى واقعىيه‌ كه له جيهانى راستى‌دا بوونى رووداو به‌رامبه‌رى ده‌بيته‌وه، كه ده‌بيته شوينى روو تى كردن‌و سه‌رچاوه‌ى تير كردنى وه به‌م هويه‌وه بوونى خواو په‌ره‌ستنى خوا ئه‌بيته راستىيه‌ك كه به خوى هه‌لده‌ستيت هه‌روه‌ها هيزى ئاره‌زووى خواپه‌رستى‌و روو كردنه زگماك روو به‌رووى خودى ئاده‌ميزاد ئه‌بيته‌وه له‌گه‌ل چوون به‌ره‌و رووى ئه‌م ريبازه‌ مه‌زنه.

به‌لام شوينى پروپالانته‌و ئه‌فسانه پر بوونى زور زه‌حمه‌ته ته‌نها له دوخى نه‌فامى ئاده‌ميزاد نه‌بيت به رووى راستى‌ وه‌ وون بوونى بينينى راست له چاوانى. وه قورئانى پيروز ئه‌م لادانه‌ى بيروباوه‌رى به‌سه‌ر ليشيواوى‌و شوين كه‌وتوانى ئاره‌زو ده‌ربريوه.

جا فه‌رموويه‌تى:

(.. قالوا ضَلّوا عَنا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدعُوا مِنْ قَبلُ شَيئاً..).(غافر/ 74)

واته: خوا ده‌رباره‌ى خوانه‌ناسه‌كان ئه‌فه‌رمويت:

ئه‌يان ووت ريگه‌يان لى بزر كردين وه هيچ قازانجيكمان ده‌ست نه‌كه‌وت چونكه ئيمه به هيچ جوريك له‌وه‌و پيش بانگمان بو ئه‌مه نه‌‌ئه‌كرد.

(أفرَأيْتَ مَنِ اتَّخذ إلههُ هَواهُ وأضَلّهُ اللهُ على عِلْم..).(الجاثية/ 23)

ئايا بينيوته ئه‌و كه‌سه‌ى هه‌واو هه‌وه‌س‌و ئاره‌زووى خوى كردووه به خواى خوى، وه خواى گه‌وره له سزاكه‌يدا گومراى كردو سه‌رى ليشيواند.

(وإذ قالَ إبراهيمُ ربَّ اجْعلْ هذا البلدَ آمِناً واجنُبني وبنيَّ أنْ نعبُدَ الاصنامَ* ربِّ إنَّهنَّ أضلَلْنَ كثيراً مِنَ الناسِ فَمَنْ تَبعَني فإنَّهُ مني ومَنْ عَصاني فإنّكَ غفورٌ رحيمٌ). (إبراهيم/ 35ـ36)

واته:

له كاتيك وا ئيبراهيم ووتى ئه‌‌ى خوايه ئه‌م شاره، يانى (مَكّة) بكه‌يته شارى ئاسايش وه خوم‌و وه‌چه‌كه‌م بپاريزيت له‌وه‌ى كه بت بپه‌رستين چونكه ئه‌و بتانه زور خه‌لكيان گومرا كردووه، وه هه‌ر كه‌سيك شوينم بكه‌ويت ئه‌وه له منه وه كه‌سيكيش ليم ياخى بيت ئه‌وه ئه‌ى خوايه هه‌ر تو لى بورده‌‍و ميهره‌بانيت.

به‌م شيوه‌يه قورئانى پيروز ده‌ربرينى پروپالانته‌و نائاسايى له ئاره‌زووى راست‌و دروست به‌سه‌ر گه‌ردانى‌و سه‌رليشيواوى داناوه، چونكه ريره‌ويكى ئه‌فسانه‌يى‌يه‌و ناگاته راستى. وه ده‌ربرينيكى سه‌رگه‌ردانىيه كه ئامانجى ئاده‌ميزاد به‌دى ناهينيت. وه له به‌ر ئه‌وه قورئانى پيروز ده‌رباره‌ى ئه‌م ده‌ربرينه ئه‌نديشه‌ىيه دوواوه به فه‌رمووده‌ى خوى:

(.. بل لم نكن ندعو من قبل شيئا..).

واته: به‌لكو ئيمه به هيچ جوريك له‌وه‌و پيش بانگمان بو ئه‌مه نه‌‌ئه‌كرد.